Tου Κώστα Δουζίνα
Στο Λονδίνο για τις διαλέξεις μου παρατηρώ με μεγάλο ενδιαφέρον τον ρόλο των δημάρχων στην δημόσια ζωή της Βρετανίας και άλλων Ευρωπαϊκών κρατών. Είναι το αντίθετο της εμπειρίας μου ως δημοτικού συμβούλου στον Πειραιά. Την προηγούμενη Τετάρτη, ο δισεκατομμυριούχος ιδιοκτήτης μεριδίου της Manchester United Τζιμ Ράντκλιφ δήλωσε ότι «δεν αντέχει η χώρα να δέχεται τεράστιους αριθμούς και να αποικιοκρατείται από μετανάστες». Ο Αντυ Μπάρναμ, δήμαρχος του Μάντσεστερ, απάντησε αμέσως: «Αυτά που λες είναι ανακριβή, προσβλητικά, προκλητικα, αντίθετα στο τι αντιπροσωπεύει το Μάντσεστερ. Ένας τόπος όπου άνθρωποι όλων των φυλών, θρησκειών και χωρίς θρησκεία έχουν συνεργαστεί για αιώνες για να χτίσουν την πόλη μας και τους θεσμούς μας». Τα ίδια στο Λονδίνο. Ο Τραμπ, έχει μονομανία με τον Σαντίκ Καν, τον πιο πετυχημένο δήμαρχο του Λονδίνου. Τον αποκάλεσε «σιχαμένο», «ένα φρικτό, ανίκανο, κακό και αηδιαστικό δήμαρχο» που εκλέχτηκε επειδή υπάρχουν τόσοι πολλοί μετανάστες. Ο Καν απάντησε ότι ο Τραμπ είναι «ρατσιστής, σεξιστής, μισογύνης και Ισλαμοφοβικός».
Μισεί το Λονδίνο αλλά Αμερικάνοι πολίτες κάνουν ουρά για να μετακομίσουν σε μια πόλη με αξίες αντίθετες του Τραμπ. Οι δήμαρχοι υψώνουν το ανάστημα τους στον Τραμπ και τους ρατσιστές περισσότερο από τους Ευρωπαίους ηγέτες.
Δεν γίνεται μόνο στην Βρετανία. Στην Βουδαπέστη, όταν η κυβέρνηση απαγόρευσε με νόμο την ετήσια παρέλαση Pride πέρσι τον Ιούνιο, ο δήμαρχος Γκεργκέλυ Καράκσονυ (Gergely Karácsony) την βάφτισε «δημοτική εκδήλωση» και κάλεσε τους πολίτες να συμμετάσχουν και να αντισταθούν στον Όρμπαν. 200.000 πολίτες πήραν μέρος στην μεγαλύτερη Pride. Αμέσως μετά η αστυνομία ζήτησε να απαγγελθούν κατηγορίες εναντίον του δημάρχου, το δικαστήριο τον καταδίκασε, αυτός θεώρησε το πρόστιμο τιμή και παράσημο. «Η κυβερνητική προπαγάνδα μάς επιτίθεται συνεχώς, έχουμε τεράστια πολιτική πίεση», δήλωσε ο Καράκσονυ, ενώ η «οικονομική ασφυξία» που επέβαλε η κυβέρνηση εμποδίζει την πόλη να παρέχει ακόμη και τις βασικές υπηρεσίες. Αλλά ο πρωθυπουργός θα χάσει στην αναμέτρηση με τον δήμαρχο.
Στην Βαρκελώνη ο δήμαρχος Ζάουμε Κολμπονί (Jaume Collboni) συνειδητοποίησε ότι ένα θέμα που ανησυχούσε πολλές πόλεις είναι η έλλειψη και το αυξανόμενο κόστος της στέγασης. Πήρε πρωτοβουλίες που γρήγορα εξελίχθηκαν στο Mayors for Housing, μια συμμαχία 17 Ευρωπαίων δημάρχων που αναζητούν λύσεις για την στεγαστική κρίση. Η συμμαχία συντονίζει τις ενέργειες των δήμαρχων που ζητούν να συμμετέχουν στην διαμόρφωση του νομικού πλαισίου της ΕΕ, να αυξηθεί η χρηματοδότηση ιδίως για προσιτή κοινωνική στέγαση και να εξασφαλιστεί έκτακτη χρηματοδότηση για τις πόλεις που αντιμετωπίζουν κατάσταση έκτακτης ανάγκης.
Ένα άλλο σχέδιο της Βαρκελώνης αποσκοπεί στην ριζική μείωση των διαμερισμάτων τύπου Airbnb ως τα τέλη του 2028. Στο Παρίσι, η δήμαρχος Αν Ινταλγκό (Anne Indalgo) αναμόρφωσε ριζικά τον αστικό ιστό, κάνοντας μέρος του Σηκουάνα κατάλληλο για κολύμπι και μετατρέποντας τις γεμάτες αυτοκίνητα όχθες του σε πράσινες περιοχές φιλικές στους πεζούς.
Στην Αμερική, εβδομήντα πόλεις, όπως το Σαν Φρανσίσκο, το Σικάγο και η Νέα Υόρκη, έχουν χαρακτηριστεί «πόλεις καταφύγιο» (sanctuary cities) και αρνούνται να συνεργαστούν με τις ομοσπονδιακές αρχές μετανάστευσης. Τοπικοί κανονισμοί απαγορεύουν τους πολιτειακούς, δημοτικούς υπαλλήλους και αστυνομικούς να ανακρίνουν άτομα για το μεταναστευτικό τους καθεστώς και επιβάλλουν την απόρριψη αιτημάτων της ICE να συλλαμβάνουν μετανάστες χωρίς έγγραφα. Το μίσος του Τραμπ είναι τεράστιο. Στην πρώτη προεδρία προσπάθησε να ποινικοποιήσει την πρακτική αλλά απέτυχε. Την περασμένη εβδομάδα, εκνευρισμένος από την αντίσταση στον ICE στην Μινεάπολη, το Σικάγο, το Σηάτλ και αλλού, ο Τραμπ ανακοίνωσε νομοθετική πρωτοβουλία διακοπής της ομοσπονδιακής χρηματοδότησης των πόλεων καταφυγίου. Οι περισσότερες κυβερνήσεις βέβαια αντιπαθούν τους πρόσφυγες και μετανάστες, σε αντίθεση με τις πόλεις. Ανέκαθεν οι πόλεις παρά τα κράτη αποτέλεσαν τον πραγματικό χώρο ασύλου και προστασίας των διωκόμενων.
Από τον Ζόχραν Μαμντάνι ως τον Σάντικ Καν και τον Καράκσονυ, το νέο ενεργητικό προφίλ έχει βάλει τους δημάρχους στο κέντρο της συζήτησης. Σε πολλές πόλεις, αλλά όχι στην Ελλάδα, ο ρόλος του δημάρχου έχει αναβαπτιστεί. Τα κοψίματα κορδελλών, οι χειραψίες και οι κοπές της πίτας έχουν περιοριστεί. Οι δήμαρχοι βρίσκονται όλο και περισσότερο στην πρώτη γραμμή των πιο δύσκολων προκλήσεων της κοινωνίας. Έχουν δίκιο. Στην πόλη και την γειτονιά ο κόσμος ζει, δουλεύει, μαθαίνει, ερωτεύεται, διασκεδάζει. Αλλά όταν η κυβέρνηση αδιαφορεί για τα προβλήματα του πολίτη και του περιβάλλοντος, η πόλη και ο Δήμος γίνεται ο χώρος που γιατρεύονται τα τραύματα της κυβερνητικής εξουσίας. Όπως δήλωσε ο Κολμπόνι «βρισκόμαστε στην πρώτη γραμμή της καθημερινής ζωής των πολιτών» και η κοινή γνώμη το αναγνωρίζει. Ο δήμαρχος της Βαρκελώνης το εξέφρασε συμβολικά. «Αν υπάρχει κάποιο μέρος στην Ευρώπη που υπερασπίζεται τις ευρωπαϊκές αξίες και την δημοκρατία, αυτό είναι οι πόλεις μας» είπε. «Στην πλειονότητά τους, οι πόλεις, είτε στις Ηνωμένες Πολιτείες είτε στην Ευρώπη, συνεχίζουν να είναι προπύργια ανοιχτών, κοινωνιών χωρίς αποκλεισμούς, όπου οι προοδευτικοί πολίτες αποτελούν την πλειοψηφία». Οι δήμαρχοι είναι οι πιο cool πολιτικοί.
Πόσο διαφορετική είναι η κατάσταση στην Ελλάδα και την πόλη μου που γνωρίζω ως δημοτικός σύμβουλος της αντιπολίτευσης. Ο Πειραιάς έγινε μια μικρογραφία της κυβέρνησης. Παντοδύναμος δήμαρχος, έλλειψη θεσμικών ελέγχων, μεταφορά των κομματικών και επιχειρηματικών προτεραιοτήτων από την κεντρική στην τοπική σκηνή. Μια συμμαχία του δήμου με μεγαλοεπιχειρηματίες, κερδοσκόπους εργολάβους και ραντιέρηδες εξυπηρετεί τα ιδιωτικά συμφέροντα. Η ηγετική ομάδα αποτελείται από ανθρώπους που προέρχονται από το ΠΑΣΟΚ και την Νέα Δημοκρατία και μας προϊδεάζει για μια πιθανή μελλοντική συγκυβέρνηση. Αντίθετα από την Αθήνα του Δούκα, ο Πειραιάς του Μώραλη αποδέχεται τον περιορισμό και απαξίωση της αυτοδιοίκησης από την κυβέρνηση και την εξάρτηση από συμφέροντα, αρκούμενος σε ρητορικές διαμαρτυρίες. Έτσι οδηγηθήκαμε σε ένα κατακερματισμένο αστικό χώρο, όπου η γη χωρίζεται σε ορατούς θύλακες καπιταλιστικής συσσώρευσης και αόρατες ζώνες καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Οι ανισότητες είναι ενσωματωμένες στον ιστό της πόλης όπως δείχνει η τεράστια διαφορά μεταξύ του κέντρου και των διαμερισμάτων. Έλλειψη αναπτυξιακού προγραμματισμού, ενεργειακή φτώχεια, ανεπάρκεια φτηνής στέγης και λειτουργικών μεταφορών, έλλειψη πράσινου και κοινών χώρων άσκησης και ξεκούρασης χαρακτηρίζουν την πόλη. Οι συνεχείς δομικές παρεμβάσεις υπέρ των μεγάλων συμφερόντων κάνουν τους πολίτες να θεωρούν την άσχημη ποιότητα ζωής φυσιολογική. Οι αντιδήμαρχοι ταξιδεύουν συνεχώς κάνοντας κατ’ ευφημισμό «δημοτική διπλωματία». Αλλά το ενδιαφέρον τους για προσιτή στέγη εξαντλείται σε συνεχείς αλλαγές του πολεοδομικού σχεδίου για να κτιστούν περισσότερες και ψηλότερες πολυκατοικίες για επενδυτές και Airbnb. Σε επόμενα πιο αναλυτικά.
Όσο για τα μεγάλα εθνικά και παγκόσμια προβλήματα ούτε συζήτηση μην στεναχωρηθούν οι υπουργοί που διαρκώς επιβάλλουν νέες υποχρεώσεις στον Δήμο αλλά του αφαιρούν πόρους. Προτείναμε να δεχθεί ο Δήμος παιδιά από την Γάζα που χρειάζονται ιατρική περίθαλψη. Να καταδικάσει ο Πειραιάς, η πόλη που υποδέχτηκε σχεδόν ένα εκατομμύριο πρόσφυγες το 2015 και 2016 χωρίς ούτε ένα θάνατο, τις παράνομες επαναπροωθήσεις, την Πύλο και την Χίο. Να κινητοποιήσει την κοινωνία για τα Τέμπη, τις υποκλοπές, την έλλειψη πράσινου και την υποβάθμιση του δημόσιου χώρου, τα τεράστια προβλήματα της πολιτικής προστασίας. Καμμιά ανταπόκριση. Η ευθύνη της αντιπολίτευσης είναι μεγάλη.
Παρά την επιβεβλημένη μηντιακή αποσιώπηση, ο έλεγχος και η ευθύνη ασκείται.
****Το άρθρο του Κώστα Δουζίνα δημοσιεύτηκε στην Εφημερίδα των Συντακτών.****
