«Εξαιτίας σου, ποίηση, καίγεται ακόμα η Τροία»
Ιάσων Δεπούντης (1919-2008)
Έκθεση αφιερωμένη στον ποιητή, πεζογράφο, παιδαγωγό, στη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, Φίλωνος 29, 18 Ιουνίου – 9 Ιουλίου 2023
Με αφορμή τα 15 χρόνια από τον θάνατο του ποιητή Ιάσονα Δεπούντη η Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά θα τιμήσει τον μεγάλο αυτό δημιουργό που συγκαταλέγεται στα κορυφαία ονόματα της ελληνικής μεταπολεμικής ποίησης, με έκθεση που θα παρουσιαστεί από τις 18 Ιουνίου μέχρι και τις 9 Ιουλίου 2023.
Ο Ιάσων Δεπούντης γεννήθηκε στην Κέρκυρα το 1919. Σπούδασε και εργάστηκε στην Αθήνα μέχρι το 1969, οπότε και εγκατέλειψε λόγω των τότε πολιτικών συνθηκών την Ελλάδα για να ζήσει τα υπόλοιπα χρόνια της ζωής του στην Ελβετία. Πρωτοεμφανίστηκε στα γράμματα το 1944 και παρέμεινε δημιουργικός, αντισυμβατικός και ανήσυχος μέχρι τον θάνατό του, το 2008 στη Ζυρίχη. Ως διανοούμενος, με βαθύ ενδιαφέρον για τις τέχνες και την επιστήμη, συνδέθηκε φιλικά και πνευματικά με τους Μιχάλη Κατσαρό, Νίκο Καρούζο, Νίκο Σπάνια, Νικόλαο Βεντούρα, Αλέξανδρο Αργυρίου, Νικηφόρο Βρεττάκο, Ιάννη Ξενάκη.
Η έκθεση θα παρακολουθήσει το πολυσχιδές έργο του ποιητή ακολουθώντας μία στοιχειώδη χρονολογική σειρά, εισάγοντας θέματα και μοτίβα, όπως αυτά εξελίσσονται μέσα στην πορεία του χρόνου. Ο Δεπούντης προσδιοριζόταν ως ποιητής, παρά το γεγονός ότι ασχολήθηκε εκτενώς με διάφορες μορφές του λόγου και της έκφρασης. Έγραψε μεταξύ άλλων πεζογραφήματα, δοκίμια, μελέτες, έκανε μεταφράσεις και κολάζ, όμως όλες αυτές οι μορφές υποτάσσονται τελικά σε μία μορφή απόδοσης, εκείνη της ποιητικής.
Προθήκες με τεκμήρια από τα Ιστορικά Αρχεία του Μουσείου Μπενάκη, όπου φυλάσσεται το έργο του ποιητή, καθώς και το αρχείο της οικογένειας Δεπούντη θα προβάλλουν το ευρύ φάσμα του έργου του Δεπούντη στην έκθεση της Δημοτικής Πινακοθήκης Δήμου Πειραιά και θα συνοδεύονται από εποπτικό υλικό, κατατοπιστικά πάνελ, πίνακες με εικαστικά έργα του ίδιου αλλά και του Νικολάου Βεντούρα (βλέπε παρακάτω), διάφορα προσωπικά αντικείμενα και βίντεο.
Η έκθεση θα αναδείξει μεταξύ άλλων την ιδιαίτερη σχέση του Ιάσονα Δεπούντη με τον χαράκτη Νικόλαο Βεντούρα (του οποίου θα παρουσιαστούν έργα με θέμα τον Πειραιά, που βρίσκονταν στην κατοχή του Ι. Δεπούντη) καθώς και με τον ποιητή και λογοτέχνη Νικηφόρο Βρεττάκο. Ο Βρεττάκος που διετέλεσε και δημοτικός σύμβουλος Πειραιά, έζησε ως πολιτικός πρόσφυγας (1967-1970) στο παιδικό χωριό Πεσταλότσι (Kinderdorf Pestalozzi) στο ελβετικό καντόνι του Άπεντσελ (Appenzell) και στάθηκε αφορμή να αναζητήσει και ο Δεπούντης καταφύγιο στην Ελβετία, όταν εγκατάλειψε την Ελλάδα, το 1969.
Σημαντικό μέρος της έκθεσης θα εστιάζει στη ζωή και το έργο του Ιάσονα Δεπούντη στην Ελβετία:
- Στα 13 χρόνια που έζησε μαζί με τη σύζυγο του Αναστασία και τον γιο τους Δημήτρη (ο οποίος είναι και Ελβετός πολίτης), εργαζόμενος ως παιδαγωγός, δάσκαλος και διευθυντής του Ελληνικού Σπιτιού του χωριού Πεσταλότσι και μεγαλώνοντας 40 ελληνόπουλα στους πρόποδες των Άλπεων,
- Στην ενασχόλησή του με το έργο σημαντικών προσωπικοτήτων της Ελβετίας, όπως ο Ανρί Ντυνάν (Henry Dunant), ο Γιόχαν Χάινριχ Πεσταλότσι (Johann Heinrich Pestalozzi), ο Πέτερ Μπίχσελ (Peter Bichsel) ή ο Κουρτ Μάρτι (Kurt Marti) -με τον τελευταίο υπάρχει αλληλογραφία-, έργα των οποίων μετέφρασε ο Δεπούντης στα ελληνικά,
- Στα κείμενά του για την ίδια την Ελβετία (π.χ. «Το κάλεσμα της Δημοκρατίας»), η χώρα που του πρόσφερε τη δυνατότητα να συγγράψει μεγάλο μέρος του έργου του μακριά από την τότε θλιβερή κατάσταση στην Ελλάδα,
- Στην ενεργό συμμετοχή του επί περίπου 20 χρόνια στην ελληνική κοινότητα της Ζυρίχης και τις ποικίλες δραστηριότητες που ανέπτυξε ως διανοούμενος στην ελβετική αυτή πόλη που αποκαλείται και «Αθήνα του ποταμού Λίματ» (Limmat- Athen): Διοργάνωσε εκθέσεις, έδωσε συνεντεύξεις και διαλέξεις κυρίως «διαπολιτισμικού χαρακτήρα» (όπως ο «Ελληνικός περίπατος στην πόλη της Ζυρίχης»), έλαβε μέρος σε ραδιοφωνικές εκπομπές πνευματικού ενδιαφέροντος, δημοσίευσε αναρίθμητα άρθρα σε περιοδικά της ομογένειας, στα οποία μεταξύ άλλων ανέλυσε τα κοινά μεταξύ των δύο λαών. Το 1992 τιμήθηκε από την Ομοσπονδία Συλλόγων και Κοινοτήτων των Ελλήνων Μεταναστών της Ελβετίας. Στην εκτενή ιστορική μονογραφία «Ελληνοελβετικοί Συσχετισμοί/Διάλογος με την Ιστορία», που εκδόθηκε πρόσφατα στη Ζυρίχη, ο συγγραφέας και θεολόγος Ιγνάτιος Παπαδέλλης αφιερώνει ένα κεφάλαιο στον Ιάσονα Δεπούντη, συγκαταλέγοντάς τον «στους τρεις “εξέχοντες Έλληνες”, οι οποίοι άφησαν ανεξίτηλα τα ίχνη τους και τα πνευματικά τους βήματα στην Ελβετία»1,
- Στο ενδιαφέρον που υπήρξε από ελβετικής πλευράς για το έργο του Δεπούντη: Άρθρα σε εφημερίδες και περιοδικά. Πρόσκληση, ένα χρόνο πριν από τον θάνατό του, να παρουσιάσει το έργο του στο φημισμένο «Λογοτεχνικό Στέκι» (Literaturhaus) της Ζυρίχης. Πρόσκληση, επίσης ένα χρόνο πριν από τον θάνατό του, σε συνέντευξη μιας ώρας στην ίσως πιο ποιοτική εκπομπή της ελβετικής τηλεόρασης
«Sternstunde». Τέλος, κάδρο με πορτρέτο, βιογραφικό σημείωμα και ποίημα του Ι. Δεπούντη, αναρτημένο από το 2009 ανάμεσα σε παρόμοια κάδρα αφιερωμένα στους Τόμας Μαν (Thomas Mann), Ρόμπερτ Μουζίλ (Robert Musil), Πάμπλο Νερούντα (Pablo Neruda), Έρμαν Έσσε (Hermann Hesse) στον χώρο της διαρκούς έκθεσης μονίμων εκθεμάτων στο «Σπίτι του Νίτσε» (Nietzsche-Haus) στο χωριό των Άλπεων Σιλς-Μαρία (Sils-Maria). Το ερευνητικό κέντρο «Σπίτι του Νίτσε» θεωρείται ένας ναός της διανόησης της κεντρικής Ευρώπης, που έλκει χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο.
1 Στο τμήμα του βιβλίου με τον τίτλο «Οι τρείς μεγάλοι καταξιωμένοι μας: Γεώργιος Παναγιωτίδης (1883-1975) – Ιάσων Δεπούντης (1919-2008) – Παύλος Τζερμιάς (1925-2016)» ο Ι. Παπαδέλλης γράφει στη συνέχεια : «Και όχι μόνο άφησαν ανεξίτηλα τα ίχνη τους, αλλά συγχρόνως αναγνωρίστηκαν και τοποθετήθηκαν στις συνειδήσεις μας ως “μέγιστοι πνευματικοί οδηγοί”, ως προσωπικότητες διεθνούς εμβέλειας, και ως το “καύχημα των Ελλήνων του εξωτερικού”. Μπορούμε δε να τους χαρακτηρίσουμε ως “Πρεσβευτές της Ελλάδος στην Ελβετία” και ως “αυθεντίες” ο καθένας στον τομέα του. Υπήρξαν ο συνδετικός κρίκος μεταξύ Ελβετίας και Ελλάδος. Εξεπροσώπησαν την πατρίδα μας στην “ξένη γη” με τον πιο αυθεντικό και άριστο τρόπο. Με συνέπεια και ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Με “υπερηφάνεια” γιατί υπήρξαν Έλληνες και “ευγνώμονες” προς την δεύτερη πατρίδα τους, την Ελβετία.» Ιγνάτιος Παπαδέλλης: «Ελληνοελβετικοί Συσχετισμοί/Διάλογος με την Ιστορία», Ζυρίχη 2021, Σ. 320.
Το ποίημα στο κάδρο:
οδοιπορικό
για την SILS-MARIA
«EIN ZWEI DREI …
Nietzsche achetait ce qu’on trouve à la gare de Sils-Maria,
des livres de Gyp, de Paul Bourget. Zarathoustra est un vieux guide suisse,
mais son diamant raye tout.» Jean Cocteau
επιθυμώ να δώσω εδώ τον κανόνα πρώτα της τέχνης μου προβάλλω
το αντικείμενο «τραπέζι του Nietzsche»
σαν κάτι που ισορροπεί απόλυτα στο χωρό- χρονο όπως λ.χ. λέμε στέκει από μόνο του πάνω στην επιφάνεια του νερού και επίσης
σαν ένα έργο μου για την οπτική φαντασία στο θέμα:
ύστερα από μιαν απογευματινή επίσκεψη στο συμπαθητικό και περιποιημένο σπίτι της SILS-MARIA που έζησε και έγραφε
και έγραψε και πόνεσε ο FRIEDRICH NIETZSCHE
δεν μπόρεσα να κάμω αλλιώς (οι αιτίες ανήκουν στο Σύ μπαν τράβηξα λοιπόν προσεκτικά από
την άκρη της κάμαρας του φιλοσόφου σήκω σα αργά από τη θέση του και πήρα το τραπ έζι του φανερά έξω το κοιτάζω
είναι ένα μικρό μα καλαίσθητο έπιπλο το τραπέζι του NIETZSCHE τούτο δέχτηκε όλο το βάρος των πολλών
και ανήσυχων στοχασμών του ποιητή
το πήρα έτσι όπως ήταν με την αρχαία λάμπα από πετρέλαιο σαν ένα κόσμημα και το τοποθέτησα εκεί που βρίσκεται ακόμα σήμερα : στη μέση
της επιφάνειας στη λίμνη SILVAPLANA ένα τραπέζι που θυμίζει Θεοφάνεια
ή κάτι τέτοιο πάνω στα νερά
η λάμπα φωτίζει με ένα μυστικό φως.
Το ποίημα στα γερμανικά, μετάφραση Νικόλαος Φιλιππίδης, Δημήτρης Δεπούντης:
Ein Wanderlied für SILS-MARIA
«EIN ZWEI DREI …
Nietzsche achetait ce qu’on trouve à la gare de Sils-Maria,
des livres de Gyp, de Paul Bourget. Zarathoustra est un vieux guide suisse,
mais son diamant raye tout.» Jean Cocteau
ich möchte hier zuerst die Regel meiner Kunst
erklären ich stelle den Gegenstand: «Nietzsches Tisch» der vollkommen gleichgewichtig
in Raum und Zeit ruht so wie man zum Beispiel sagt, etwas stehe von selbst
auf der Oberfläche des Wassers zudem stelle
ich ihn als mein eigenes Werk über die visuelle Phantasie. zum Thema:
nach einem nachmittäglichen Besuch
im hübschen und gepflegten Haus von SILS- MARIA, wo Friedrich Nietzsche gelebt und geschrieben, wo Friedrich Nietzsche gelitten hat und geschrieben, konnte ich nicht anders handeln (die Gründe sind im All verborgen) vorsichtig zog ich also im Zimmer des Philo- sophen den Tisch, seinen Tisch, hob ihn langsam von seiner Stelle und nahm ihn ohne jede Heimlichkeit hinaus. Ich sah
ihn an, er war ein kleines aber geschmackvolles Möbel, Nietzsches Tisch, er hatte das Gewicht all der vielen und unruhigen Gedanken des Dichters getragen.
ich nahm ihn so, wie er war
mit der antiken Lampe als Dekor und stellte ihn dorthin, wo er
auch heute noch steht: mitten auf die Wasser- fläche des Sees SILVAPLANA.
ein Tisch auf dem Wasser, wie ein Zeitspiel
wie eine Epiphanie;
die Lampe spendet ein mystisches Licht.
ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ ΕΚΘΕΣΗΣ
Γενική επιμέλεια – οργάνωση – τεκμηρίωση: Δημήτρης Δεπούντης
Αρχιτεκτονική επιμέλεια – σχεδιασμός: Μαρία Καλαϊδοπούλου
Νάσια Μούκα
Επιστημονικοί συνεργάτες: Θεοδόσης Πυλαρινός Κώστας Σουέρεφ Κώστας Κρεμμύδας
Κείμενα εποπτικού υλικού: Θεοδόσης Πυλαρινός Δημήτρης Δεπούντης Ντόρις Αργαλιά
Γραφιστικός σχεδιασμός: Φιλένη Λοράνδου Mιχαήλ Σ. Δελαβίνιας Elia Geiger
Βίντεο:
Elia Geiger
Ανδρέας Τσακναρίδης
Εκτυπώσεις – κατασκευές: Νικόλαος Γκριτζώνας batis – είδη ζωγραφικής
