Στις 8 Ιανουαρίου 1991ο πρόεδρος της ΟΝΝΕΔ Γιάννης Καλαμπόκας δολοφόνησε χτυπώντας στο κεφάλι με λοστάρι τον καθηγητή Νίκο Τεμπονέρα. Οι καταθέσεις που δεν… ακούστηκαν από τους αστυνομικούς και τα ισόβια που έγιναν… 7 χρόνια.
Χειμώνας 1990-1991. Χιλιάδες μαθητές και φοιτητές ξεσηκώθηκαν και βγήκαν στους δρόμους, ενάντια στο πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Παιδείας το οποίο χαρακτήριζαν αναχρονιστικό. Η πρώτη κατάληψη έγινε στις 24 Νοεμβρίου 1990 σε λύκειο στο Ηράκλειο Κρήτης και σύντομα ο αναβρασμός επεκτάθηκε σχεδόν σε όλα τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώρας. Έως το τέλος του Δεκεμβρίου το 70% των γυμνασίων και των λυκείων ήταν υπό κατάληψη. Η τότε κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας, με πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη, ενδεχομένως να εκτιμούσε ότι εξαιτίας του εορταστικού κλίματος των Χριστουγέννων, οι κινητοποιήσεις θα σταματούσαν. Ωστόσο, οι καταλήψεις συνεχίστηκαν και την περίοδο των εορτών.
Ανάμεσα στις προτάσεις του τότε Υπουργού Παιδείας ήταν να μειωθούν οι αργίες, να καταργηθούν οι αδικαιολόγητες απουσίες και το δεκαπενταμελές, να εφαρμοστεί ένα σύστημα ελέγχου της συμπεριφοράς των μαθητών, ο υποχρεωτικός εκκλησιασμός και η έπαρση της σημαίας. Οι μαθητές θα έπρεπε να έχουν ομοιόμορφη εμφάνιση. Ο κόσμος συνήθιζε να αποκαλεί τις προτεινόμενες μεταρρυθμίσεις ως «πολυνομοσχέδιο της ποδιάς», καθώς θα επέστρεφε στις σχολικές ποδιές που είχαν καταργηθεί από το 1982.
Οι μαθητές ζητούσαν την απόσυρση του νομοσχεδίου και διεκδικούσαν έκτακτη χρηματοδότηση των σχολείων. «Θέλουν Παιδεία ΜΑΤωμένη. Θέλουμε Παιδεία Ανθισμένη» ένα από τα συνθήματα της εποχής. Τις πρώτες μέρες του Ιανουαρίου του 1991 κι ενώ οι καταλήψεις συνεχίζονταν, το Υπουργείο Παιδείας έδωσε εντολή στις νομαρχίες και στους διευθυντές των σχολείων να βρουν τρόπους για να επαναλειτουργήσουν τα σχολεία και απειλούσαν τους μαθητές ότι θα χάσουν τη σχολική χρονιά λόγω απουσιών.
Η δολοφονία Τεμπονέρα από τον Καλαμπόκα
Απέναντι από τους μαθητές τάσσονταν και γονείς που υποστήριζαν ότι έπρεπε να ανοίξουν τα σχολεία. Παρά τις πιέσεις που δέχονταν, οι μαθητές ήταν αποφασισμένοι να συνεχίσουν. Το αποκορύφωμα των μαθητικών κινητοποιήσεων ήρθε στις 8 Ιανουαρίου 1991 στην Πάτρα. Μέλη της ΟΝΝΕΔ της Πάτρας με επικεφαλής τον πρόεδρο της οργάνωσης και δημοτικό σύμβουλο της Νέας Δημοκρατίας Ιωάννη Καλαμπόκα, προσπάθησαν, κατά τις 7 το απόγευμα, να «σπάσουν» με τη βία την κατάληψη στο Πολυκλαδικό Λύκειο. Όμως, δεν κατάφεραν να διώξουν τους μαθητές.
Έτσι, μετέβησαν με ρόπαλα, σιδερολοστούς, καδρόνια και τσιμεντόλιθους ανά χείρας στο 3ο Γυμνάσιο και Λύκειο Πάτρας. Αφού έδιωξαν τους μαθητές, ανακατέλαβαν το κτίριο. Δεκάδες μαθητές, καθηγητές, γονείς καθώς και ο δήμαρχος Πάτρας, Ανδρέας Καράβολας, γύρω στις 11μιση το βράδυ προσπάθησαν να ανοίξουν τις πόρτες του σχολείου. Τα μέλη της ΟΝΝΕΔ έπεσαν κατά πάνω τους. Από τη συμπλοκή ο μαθηματικός του σχολείου και μέλος του Εργατικού Αντι-ιμπεριαλιστικού Μετώπου, Νίκος Τεμπονέρας, ο οποίος είχε πάει να στηρίξει τους μαθητές, δέχτηκε ένα ισχυρό χτύπημα με σιδερολοστό στο κεφάλι.
Παρά το γεγονός ότι ο Τεμπονέρας καταρρέει, σε δευτερόλεπτα έρχεται και άλλο χτύπημα από τον ίδιο δράστη όπως βεβαιώνουν οι αυτόπτες μάρτυρες. Από εκείνη τη στιγμή και έπειτα, ο Νίκος Τεμπονέρας δεν υπάρχει στη ζωή. Ο εγκέφαλός του έχει σχεδόν κονιορτοποιηθεί στο μέρος που δέχθηκε το χτύπημα. Εγκεφαλική ουσία κυλάει στο έδαφος.
Ιδού τι αναφέρει σχετικά το ιατροδικαστικό πόρισμα: "Κάταγμα κρανίου συντριπτικό παραοβελιαίο αριστερό στο επίπεδο των ακουστικών πόρων, μεγέθους4,5cm εγκαρσίως x 4cm οβελιαίως, σχήματος ακανόνιστου τετράπλευρου. Θανατηφόρα κρανιοεγκεφαλική κάκωση που προκλήθηκε πιθανώς δια οργάνου σιδηρού και βαρέος. Η φορά του οργάνου ήταν από την αριστερή βρεγματική χώρα προς το δεξιό οφθαλμικό κόγχο. Το όργανο διαπέρασε το τριχωτό της κεφαλής, το υποκείμενο κρανίο,τη σκληρά μήνυγγα του θόλου και τον υποκείμενο εγκέφαλο, φθάνοντας μέχρι τον δεξιό οφθαλμικό κόγχο όπου και προκάλεσε κάταγμα της οροφής του κόγχου και του οριζόντιου πετάλου του ηθμοειδούς. Ο τραυματισμός του εγκεφάλου προκάλεσε μεγάλη αιμορραγία, οίδημα εγκεφάλου και επακολούθησε έξοδος και απώλεια εγκεφαλικής ουσίας από το τραύμα της αριστερής βρεγματικής χώρας και από την μύτη, μέσω των ηθμοειδών κυψελών. Ο θάνατος ήταν κατευθείαν αποτέλεσμα και συνέπεια του τραυματισμού αυτού".
Ο Τεμπονέρας μεταφέρθηκε κλινικά νεκρός στην εντατική και λίγες ώρες αργότερα υπέκυψε.
Η κηδεία του μετατράπηκε σε συλλαλητήριο. Μαθητές, καθηγητές, γονείς και κοντινά πρόσωπα του θύματος γέμισαν τους δρόμους της Πάτρας, για να θρηνήσουν τον καθηγητή και να δείξουν την αντίδρασή τους απέναντι στην κυβέρνηση. Ζητούσαν την τιμωρία των ενόχων. Τα συνθήματα που κυριαρχούσαν ήταν τα εξής: “Ένας στο χώμα, χιλιάδες στον αγώνα”, «Νίκο ζεις εσύ μας οδηγείς», «Φασίστες, τραμπούκοι, δολοφόνοι», «Το αίμα κυλάει εκδίκηση ζητάει» και «Αυτό το Υπουργείο δεν είναι της Παιδείας, είναι των ΜΑΤ και της τρομοκρατίας». Οι διαδηλώσεις για τη δολοφονία του Τεμπονέρα επεκτάθηκαν σε όλη τη χώρα. Στην Αθήνα οι διαδηλωτές κρατούσαν μαύρες σημαίες και φορούσαν μαύρα περιβραχιόνια.
Οι αρχές κρύβουν την εγκληματική ομάδα
Όπως ήταν αναμενόμενο, επικρατεί πανικός. Ο Τεμπονέρας διακομίζεται στο νοσοκομείο του Αγίου Ανδρέα με το αυτοκίνητο του Δημάρχου Ανδρέα Καράβολα για να μην χαθεί χρόνος. Οι γιατροί διαπιστώνουν ότι η κατάσταση είναι τρομερά δύσκολη. Παρόλα αυτά, επειδή το νοσοκομείο δεν διαθέτει αξονικό τομογράφο, δίνουν εντολή για άμεση διακομιδή στο Πανεπιστημιακό Πανεπιστήμιο του Ρίο. Γίνεται, όντως, η διακομιδή και η εξέταση και οι γιατροί στο Ρίο καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι ο Τεμπονέρας είναι εγκεφαλικά νεκρός. Στις 7 το πρωί της 9ης Ιανουαρίου αφήνει την τελευταία του πνοή.
Πριν καν καταλήξει ο Τεμπονέρας, το νέο της δολοφονικής επίθεσης έχει κάνει το γύρο της Πάτρας και αρχίζουν να διοργανώνονται οι πρώτες πορείες. Την ίδια ώρα οι δράστες εξαφανίζονται και κρύβονται, προφανώς για να γλιτώσουν το αυτόφωρο. Πολίτες, που ήταν αυτόπτες μάρτυρες της επίθεσης, σπεύδουν στα αστυνομικά τμήματα για να δώσουν κατάθεση. Και εκεί, όπως μας πληροφορεί η επιμελήτρια του βιβλίου για τον Νίκο Τεμπονέρα, Ουρανία Μπίρμπα, γίνεται το ανήκουστο: Οι αστυνομικοί δεν κρατούσαν καν τα στοιχεία αυτών που κατέθεταν, ήταν σαν μην δίνονταν οι καταθέσεις.
Ο σιδερολοστός, το όργανο που χρησιμοποιήθηκε για τον φόνο, δεν βρέθηκε ποτέ! Ούτε φυσικά προσκομίστηκε στο δικαστήριο. Η αστυνομία γενικά δεν έδειξε καμία ιδιαίτερη σπουδή για τον εντοπισμό των δραστών αν και ήξερε από την πρώτη, σχεδόν, στιγμή την ταυτότητά τους.
Οι ύποπτοι για την τέλεση του φόνου εμφανίζονται έξι ημέρες μετά το ματωμένο βράδυ και αφού ο δικηγόρος τους είχε αναλάβει την ευθύνη για την...εξαφάνισή τους. Η σχετική ανάκριση κράτησε 13 μήνες, ενώ στη Βουλή συστήνεται εξεταστική επιτροπή για το γεγονός. Μέλος της επιτροπής είναι και ο Νίκος Νικολόπουλος με το ψηφοδέλτιο του οποίου είχε κερδίσει θέση στο δημοτικό συμβούλιο της Πάτρας ο Γιάννης Καλαμπόκας.
Τα ισόβια που συνεχώς… μειώνονταν
Την υπεράσπιση του Καλαμπόκα ανέλαβαν βαριά ονόματα της Νέας Δημοκρατίας: Ο Κώστας Κωνσταντινίδης (κατήγορος λίγα χρόνια νωρίτερα στη δίκη για το σκάνδαλο Κοσκωτά), ο Απόστολος Ανδρεουλάκος και ο Επαμεινώνδας Ζαφειρόπουλος.
Από την άλλη, επικεφαλής της πολιτικής αγωγής είναι η εμβληματική μορφή του Γιώργου Αλέξανδρου Μαγκάκη, πρώην υπουργού Δικαιοσύνης και διακεκριμένου νομικού. Η απόφαση του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου του Βόλου δεν αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες: Ισόβια χωρίς κανένα ελαφρυντικό στον Γιάννη Καλαμπόκα.
Οι μεθοδεύσεις όμως δεν σταματούν. Μετά το πρώτο εφετείο στη Λάρισα, που διεξήχθη σε χρόνο ρεκόρ, η ποινή πέφτει στα 17,5 χρόνια. Το 1996 πια, και ενώ από το 1993 βρίσκεται στην εξουσία το ΠΑΣΟΚ, η προσπάθεια έτσι ώστε να πέσει στα μαλακά ο Καλαμπόκας συνεχίζεται. Μετά από αναίρεση του Αρείου Πάγου, η υπόθεση επιστρέφει στο εφετείο της Λάρισας και η ποινή μειώνεται εκ νέου (16 χρόνια και 9 μήνες).
Η κοινή γνώμη δεν ασχολείται πια ιδιαίτερα με το γεγονός, καθώς έχουν περάσει σχεδόν έξι χρόνια από τον φόνο. Όμως η οικογένεια και οι φίλοι του Νίκου Τεμπονέρα δεν μπορούν να ξεχάσουν. Η σύζυγος του δολοφονηθέντος, Αθηνά Τεμπονέρα ξεσπά και δηλώνει: "Δυστυχώς 6 χρόνια μετά, νιώθω, νιώθουμε, τη σιδερένια φτέρνα της προστασίας να πατά απειλητικά πάνω στο μνήμα του αείμνηστου Νίκου Τεμπονέρα. Από ελάχιστο σεβασμό στη μνήμη του Νίκου Τεμπονέρα στα παιδιά μου, στις χιλιάδες του κόσμου αλλά και στους δικαστές που στάθηκαν όρθιοι τιμώντας τον ρόλο τους και τη συνείδησή τους δεν ΠΑΡΙΣΤΑΜΑΙ ως πολιτικός ενάγουσα, ούτε διορίζω συνηγόρους πολιτικής αγωγής. Ο καθένας ας αναλάβει τις ευθύνες του".
Η απόφαση του Μικτού Ορκωτού Δικαστηρίου του Βόλου επέβαλε ισόβια χωρίς κανένα ελαφρυντικό στον Γιάννη Καλαμπόκα. Μετά το πρώτο εφετείο όμως, η ποινή έπεσε στα 17,5 χρόνια και το 1996 πια, ύστερα από αναίρεση του Αρείου Πάγου, η υπόθεση επιστρέφει στο εφετείο της Λάρισας και η ποινή μειώνεται εκ νέου σε 16 χρόνια και 9 μήνες.
Προϊστάμενος στην Εθνική Τράπεζα
Τελικά ουδείς ανέλαβε τις ευθύνες του. Με το ελαφρυντικό της "ειλικρινούς μεταμέλειας", ο Καλαμπόκας αποφυλακίστηκε το 1998 έχοντας εκτίσει τα 2/5 της ποινής του. Ζει έκτοτε στον Βόλο όπου έκανε καριέρα τραπεζικού υπαλλήλου (τραπεζικός υπάλληλος ήταν έτσι και αλλιώς το επάγγελμά του) ως προϊστάμενος της Εθνικής τράπεζας. Ο Νίκος Τεμπονέρας χάρισε απλώς το όνομά του στο σχολείο όπου δολοφονήθηκε και σε μία σήραγγα της Ολυμπίας Οδού που βρίσκεται κοντά στην Πάτρα.
