Εκδόσεις Φαρφουλάς, Πάτρα 2024, σ. 203. Συλλογή 23 διηγημάτων του Βουτυρά που πρωτοεκδόθηκαν το 1931. 

«Τι τρέχει! Δεν το μάθατε ακόμα; Να, τα ζώα που τρώμε, βόδια, πρόβατα, βουβάλια, όλα, όλα που 'τάχαμε για φάγωμα, ξαγριωθήκανε, κάνανε επανάσταση, και ρίχτηκαν στους ανθρώπους! Οργή Θεού! … Έρχονται κοπάδια καταπάνω μας! … Αχ και μ' άρεσε τόσο πολύ το ροσμπίφ! Οργή Θεού! Φευγάτε!»  

Μια παράγραφος από το διήγημα Η Επανάσταση των Ζώων που περιέχει χαρακτηριστικές ποιότητες τής μοντέρνας λογοτεχνίας του Βουτυρά ο οποίος εξιστορεί περιπέτειες τής τραγικής, τραγελαφικής, κωμικής, καθημερινότητας των ανθρώπων που ζουν στις πόλεις.

Στο εξώφυλλο της συλλογής μια θαυμάσια σύνθεση φωτο-μοντάζ με τον Βουτυρά να συζητά μ’ ένα γορίλα ενώ ένας χιμπατζής στέκεται στα πόδια του. Καμηλοπαρδάλεις, λιοντάρι και άλλα ζώα και πουλιά στο χωματόδρομο μιας εργατικής γειτονιάς με στύλους διανομής ηλεκτρικού ρεύματος.    

Ο εξαιρετικά δημοφιλής στην εποχή του Βουτυράς παραθέτει περιγραφές ονείρων, εξωτικών τόπων, φανταστικών επαναστατικών εξελίξεων ως αντιδράσεις των ανθρώπων στη μη-κατανοητή κοινωνική πραγματικότητα. Σχεδόν πάντα γραμμένα σε πρώτο πρόσωπο, με πληθωρικούς διαλόγους αφηγήσεων, τα διηγήματα του Βουτυρά προσφέρουν δυνατές εικόνες αλλά και αμφισβήτηση των απόψεων μας για τη λογοτεχνία και τις τέχνες.    

Με 'προφορική γραφή', που κατηγορήθηκε ως προχειρότητα, ο Βουτυράς παρουσιάζει ζωές παιδιών, γυναικών, εργατών, υπαλλήλων, μικροκαταστηματαρχών και μαστόρων σε διηγήματα που εξερευνούν ανθρώπινες σχέσεις χωρίς ψευτοσυναισθηματισμούς και ηθικολογίες.

Η λογοτεχνία του Βουτυρά εξελίχτηκε σ’ ένα ψυχολογικό Ρεαλισμό αρκετά πρωτότυπο – τουλάχιστον στην Ελλάδα - που δημιούργησε αμηχανία στην κριτική. Ο Βουτυράς είναι ο πρωτοπόρος της λογοτεχνίας της πόλης, αντίθετος στο διακοσμητικό Νατουραλισμό, ένας συγγραφέας ο οποίος έψαξε τα συναισθήματα και τις πράξεις των ανθρώπων που διαμορφώνουν οι αστικές κοινωνίες.

Το τελευταίο διήγημα σ’ αυτή τη συλλογή, 30 σελίδων, τιτλοφορείται Η Μεγάλη Επανάσταση, μια τραγικο-κωμική εξιστόρηση επανάστασης των γυναικών που ανατρέπει μια διχτατορία για να επιβάλει την εκδικητική Αρχή των Γυναικών.

«Γυναίκες θα διοικούν, γυναίκες αξιωματικοί, στρατηγοί, στρατιώτες! Γυναίκες θα ’ναι παπάδες, δεσποτάδες! Όλες οι αρχές στα χέρια των γυναικών! Και ο Θεός ονομάζεται Θεότης! Όλα στα χέρια μας!»  

Ο Βουτυράς (1872-1958), ο οποίος μεγάλωσε στον Πειραιά, αποδίδει με τον πλάγιο τρόπο τής τέχνης καταστάσεις και χαρακτήρες που δημιούργησε η δεκαετία πολέμων και επανάστασεων 1912-1922, οι εκδιώξεις των βασιλιάδων και η ανακήρυξη της Δημοκρατίας, το παγκόσμιο οικονομικό κραχ του 1929.  

Ο Βάσιας Τσοκόπουλος, ιστορικός του Πειραιά, επιμελήθηκε πέντε τόμους των Απάντων του Δημοσθένη Βουτυρά (εκδόσεις Δελφίνι 1994-1999 και εκδόσεις Στάχυ 2001) και συνέγραψε εισαγωγικά κείμενα τοποθετώντας τον Βουτυρά στους πρωτεργάτες και στο κέντρο της Μοντέρνας ελληνικής λογοτεχνίας.

Σε συνεργασία με τον Διαμαντή Καράβολα, των εκδόσεων Φαρφουλάς, ο Τσοκόπουλος επιμελήθηκε και τη συλλογή του Βουτυρά Μέσα στην Κόλαση (2012).

Μ’ αυτή την εύχρηστη καλοτυπωμένη συλλογή, με εισαγωγή τού Καράβολα, οι εκδόσεις Φαρφουλάς συνεχίζουν να μας προσφέρουν κορυφαία έργα τής ελληνικής λογοτεχνίας. 

Ένα υπέροχο χριστουγεννιάτικο δώρο.–

Νίκος Αξαρλής

Το εξώφυλλο του βιβλίου Η Επανάσταση των Ζώων, του Δημοσθένη Βουτυρά.