Τι κοινό μπορεί να έχουν η τέως, επί τιμή, πρόξενος της Ελλάδας στη Λυών, ένας Μηχανολόγος Μηχανικός που τώρα μένει στο Μαρούσι και μία καθηγήτρια, μοναχή -αλλά και πρώην Ηγουμένη- του Τάγματος των Αδερφών του Αγίου Ιωσήφ της Εμφανίσεως;
Και οι τρεις τους έζησαν μία από τις πιο μαύρες σελίδες της ιστορίας του σύγχρονου Πειραιά, τον βομβαρδισμό του από τους συμμάχους την 11η Ιανουαρίου 1944 και συναντήθηκαν, χωρίς καν να γνωρίζει ο ένας τον άλλον, ως ομιλητές σε εκδήλωση στη αίθουσα της Δημοτικής Πινακοθήκης της πόλης 81 χρόνια μετά!
Ο λόγος για την Δρ. Αικατερίνη Βαλασοπούλου, τον Δημήτρη Καπετανάκη και την Αδελφή Αλβέρτα, ήρωες μαζί με τόσους άλλους Πειραιώτες, που οι συγκλονιστικές περιγραφές τους καθήλωσαν και τον πιο αδιάφορο ακροατή. Ήρωες και αυτόπτες μάρτυρες μίας ημέρας που ο Πειραιάς γέμισε πύρινες λαμαρίνες, πυκνούς μαύρους καπνούς, χαλάσματα, φωνές και πολύ πόνο. Ήρωες που αντιστάθηκαν στο κακό, προοδεύσαν στη ζωή τους και στάθηκαν, δακρυσμένοι αλλά και νικητές, μπροστά μας να μας πουν: «Δεν έζησα από τον βομβαρδισμό… επέζησα».
Εκδηλώσεις για τον βομβαρδισμό του Πειραιά (από τους συμμάχους) έχουν γίνει πάρα πολλές, ωστόσο εκδήλωση με ομιλητές ανθρώπους που εκείνη την εποχή ήταν μικρά παιδιά ή έφηβοι μάλλον δεν έχει γίνει ξανά και αυτό οφείλεται στην έξοχη πρωτοβουλία του 3ου ΕΠΑΛ* Πειραιά και της Ελληνογαλλικής Σχολής «Jeanne D’ Arc»* που υπό την υποστήριξη του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πληροφόρησης του Δήμου Πειραιά κατάφεραν και έφεραν στην επιφάνεια δραματικές στιγμές από εκείνο το πρωινό της ηλιόλουστης, αν και χειμωνιάτικης Τρίτης, του 1944.
Ας παρακολουθήσουμε λίγα από όσα περιέγραψαν σε όσους είχαν την τύχη να τους ακούσουν στη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά την περασμένη Παρασκευή (10/1):
«Πληρώσαμε με ένα χρυσό δαχτυλίδι το εισιτήριο στο λεωφορείο να φύγουμε στην Αθήνα»
Η Δρ. Αικατερίνη Βαλασσοπούλου – Imbert, είναι γυναικολόγος, επίτιμος Πρόξενος της Ελλάδας στην Λυών και το Γαλλικό Κράτος την αναγόρευσε το 2019 σε Ιππότη της Λεγεώνος της Τιμής της Γαλλίας.
Οι βόμβες, μικρό κορίτσι τότε, την βρήκαν στην οικία της -η οποία διατηρείται μέχρι και σήμερα- στη συμβολή των οδών Τσαμαδού και Καραΐσκου στο κέντρο του Πειραιά. «Αμέσως τρέξαμε με την γιαγιά μου και τον αδερφό μου στο υπόγειο του σπιτιού μας. Η αυλή μας είχε γεμίσει καπνούς και σκόνη από τις βόμβες που έπεφταν γύρω μας παντού υπήρχαν χαλάσματα, ενώ στράβωσε και η βαριά σιδερένια πόρτα της εισόδου μας», θυμάται η κ. Βαλασσοπούλου και συνεχίζει: «Ζήσαμε τρομακτικές στιγμές παντού κρότοι, φωτιές και καπνοί, με δυσκολία καταφέραμε και ανοίξαμε την πόρτα της εισόδου και μάλιστα όχι την ίδια μέρα».
Το περιστατικό όμως που τη σημάδεψε συνέβη λίγες ημέρες μετά τον βομβαρδισμό: «Δεν μπορούσαμε άλλο να μείνουμε στο σπίτι μας στον Πειραιά, η μητέρα μου, μας φόρεσε πολλά ρούχα το ένα πάνω στο άλλο, το ίδιο έκανε και εκείνη με τη γιαγιά μου και προσπαθήσαμε να φύγουμε για την Αθήνα. Πολύ δύσκολα καταφέραμε να βρούμε ένα συγκοινωνιακό μέσο για να ανέβουμε στην πρωτεύουσα, συνεχώς ήταν όλα γεμάτα με κόσμο που εγκαταλείπανε τον Πειραιά.
Τελικά, όταν βρήκαμε το μέσο, η γιαγιά μου είχε χρήματα για δύο εισιτήρια και ήμασταν τρεις, εγώ, ο αδελφός μου και η μητέρα μου. Η γιαγιά μου πλήρωσε στον μαυραγορίτη οδηγό του τότε λεωφορείου (γκαζοζέν) δύο εισιτήρια και του έδωσε ένα χρυσό δαχτυλίδι για το τρίτο. Λίγο όμως πριν το πάρει ο οδηγός την θυμήθηκε, κάποτε ήταν ο ίδιος στη δούλεψη του παππού μου και με σεβασμό αρνήθηκε να πάρει ως αντάλλαγμα το οικογενειακό μας αυτό κειμήλιο και έτσι φτάσαμε μέχρι την πλατεία Κουμουνδούρου μικρά τότε παιδιά», θυμάται η κ. Βαλασσοπούλου και συνεχίζει: «Πάντα έλεγε η γιαγιά μου κάνε το καλό και ρίξτο στο γιαλό κάποια μέρα θα στο επιστρέψει η ζωή και εμάς μας το επέστρεψε με τον τρόπο αυτόν».
«Κρύφτηκα κάτω από μία σκάλα που είχε κασμάδες και φτυάρια»
Το σπίτι του Δημήτρη Καπετανάκη, πρώην Μηχανολόγου - Μηχανικού ήταν στην οδό Φωκίωνος, ελάχιστα μέτρα από τον Σταθμό Πελοποννήσου (τώρα είναι εκεί ο Σταθμός του Προαστιακού) στο λιμάνι του Πειραιά, σημείο το οποίο ήταν και ο κύριος στόχος των βομβαρδιστικών. Μικρό παιδί τότε η πρώτη βόμβα τον βρίσκει να είναι στην αυλή του σπιτιού του και να τρέχει να κρυφτεί κάτω από μία χτιστή σκάλα που ένωνε το ισόγειο με τον πρώτο όροφο του σπιτιού. Μία σκάλα που από κάτω της άφηναν κασμάδες και φτυάρια και της έμελλε να γίνει το καταφύγιο για την οικογένεια του τη στιγμή του βομβαρδισμού.
Οι επόμενες βόμβες πλήττουν τα γύρω κτίρια από την οικία του -αφήνοντας παντού χαλάσματα και νεκρά διαμελισμένα σώματα- αλλά πλήττουν και έναν μεγάλο μετασχηματιστή (της τότε ΔΕΗ) και το λάδι που είχε στη βάση καιόμενο γέμισε με ένα πυκνό μαύρο σύννεφο όλη την περιοχή. «Οι Γερμανοί ήταν οι εχθροί μας» λέει ο κ. Καπετανάκης και συμπληρώνει: «θυμάμαι έναν Γερμανό στρατιώτη που σάστισε βλέποντας τις φλόγες και τον τεράστιο μαύρο καπνό του μετασχηματιστή, τρόμαξε δεν ήξερε τι να κάνει, έβαλε τα χέρια του στο κεφάλι του πανικοβλημένος» εξιστορεί ο κ. Καπετανάκης και συνεχίζει: «ξαφνικά και αυτός ο στρατιώτης αν και εχθρός μας πέρασε από τη δική μας πλευρά, ένοιωθε τον τρόμο που νοιώθαμε και εμείς…».
Τις επόμενες μέρες που ακολούθησαν οι αναμνήσεις του κ. Καπετανάκη αφορούν στο λιμάνι του Πειραιά και την περιοχή γύρω από τον Ναό του Αγ. Σπυρίδωνα. «Εκεί η προβλήτα από τις βόμβες είχε γίνει “άμμος”» θυμάται και συνεχίζει: «Έβγαιναν οι μαούνες στο σημείο εκείνο να αφήσουν εμπορεύματα και έσπρωχναν τις σαρδέλες που ήταν στη θάλασσα. Πήγαινε ο πατέρας μου κάθε μέρα και αγόραζε σαρδέλες που τις έπιαναν εκεί, ενώ μία γνωστή μας κυρία στην οδό Αιτωλικού μας μαγείρευε ρεβίθια και έτσι εγώ μεγάλωσα: με σαρδέλες και ρεβίθια και τώρα μπορώ και λέω: «Δεν έζησα από τον βομβαρδισμό… επέζησα».
«Στον γυρισμό από τη Σύρο…»
Η Αδελφή Αλβέρτα, σύμβολο τόσο για την εκπαιδευτική κοινότητα του Πειραιά όσο και για την Ελληνογαλλική Σχολή «Jeanne D’ Arc», Ηγουμένη, καθηγήτρια, αλλά και με ιεραποστολική δράση (πρόσφατα επέστρεψε από τα Ιεροσόλυμα) κατά τον βομβαρδισμό του Πειραιά ήταν στον γυρισμό από τη Σύρο. Ακόμη θυμάται και περιγράφει το κατεστραμμένο κτίριο της Σχολής: «Καταστράφηκε, από τις βόμβες που έπεφταν, το κεντρικό κτίριο, η αυλή του Σχολείου καθώς και ο τοίχος που την κάλυπτε (σ.σ. σήμερα το σημείο εκείνο είναι ο πεζόδρομος της Καθολικής εκκλησίας που ενώνει τη οδό Φίλωνος με την Λεωφόρο Εθνικής Αντιστάσεως).
Θυμάται το εσωτερικό του Σχολείου πως ήταν μετά τον βομβαρδισμό, κυρίως όμως μιλά για την πλήρη καταστροφή του κεντρικού τομέα του κτιρίου και τον τραγικό θάνατο που βρήκαν δύο Αδελφές του Τάγματος. Την Ηγουμένη του Σχολείου, την οποία και σύντομα εντόπισαν ανάμεσα στα χαλάσματα και μία άλλη μοναχή η οποία έχει ταφεί (σε άγνωστο μέρος) μαζί με μαζί με άλλα θύματα του βομβαρδισμού όταν τα σωστικά συνέργεια την ανέσυραν από τα χαλάσματα του Σχολείου λίγες μέρες αργότερα.
Τρεις μοναδικές ιστορίες, από τρεις ήρωες του πολέμου, που ανέσυραν από τη μνήμη τους τραγικές εικόνες του όχι και τόσο μακρινού Πειραιά. Τρείς ήρωες που όμως η ζωή τους, με όσα και αν πέρασαν εκείνη τη φρικτή Τρίτη της 11ης Ιανουαρίου του 1944 συνεχίστηκε με διακρίσεις και επιτεύγματα αλλά και με φως που πεισματικά νίκησε το σκοτάδι.
*Η εκδήλωση «Από τον βομβαρδισμό του Πειραιά στην Ευρώπη του σήμερα – Η ιστορική μνήμη ως θεμέλιο για την ειρήνη και τη δημοκρατία στην Ευρώπη» διοργανώθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος “Σχολεία Πρέσβεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου” (EPAS) στο οποίο συμμετέχουν το 3ο ΕΠΑΛ Πειραιά και η Ελληνογαλλική Σχολή «Jeanne D’ Arc» με την υποστήριξη του Κέντρου Ευρωπαϊκής Πληροφόρησης του Δήμου Πειραιά.
Θ.Π.
