Η βύθιση του βοηθητικού πλοίου «Αλέξανδρος Ζ΄» έξω από το λιμάνι του Πειραιά στις 10 Μαρτίου 1923. Η φοβερότερη τραγωδία του Πολεμικού Ναυτικού. Το σπαραχτικώτερο δράμα του Σαρωνικού. Περισσότεροι από 300 Ναυτικοί πνίγονται μπροστά στο λιμάνι του Πειραιά.
Έξι μήνες μόλις είχαν περάσει από την μεγάλη Εθνική τραγωδία, την μικρασιατική καταστροφή. Τα ατελείωτα καραβάνια των άτυχων προσφύγων και τα λείψανα-οι αιχμάλωτοι και οι αγνοούμενοι- της μεγάλης στρατιάς, ολοένα έφταναν στην ελεύθερη πατρίδα.
Στους δρόμους του Πειραιά έβλεπες την σιωπηλή παρέλαση ωχρής λιτανείας πόνου και συντριβής. Μακάβριες σκηνές, Δαντικές, ασύλληπτη στην φαντασία η τραγικότητα, διάχυτη η λύπη, ο πόνος, ο καημός, η μιζέρια, η ορφάνια, η προσφυγιά.
Γονείς χωρίς παιδιά, παιδιά χωρίς γονείς γυρνούν άστεγοι στους δρόμους και περιμένουν το ευσπλαχνικό χέρι των φιλανθρώπων.
Ο Στόλος μας, αλώβητος από τον Μικρασιατικό πόλεμο, αγκυροβολημένος στο Κερατσίνι, ανεφοδιάζονταν και συμπλήρωνε τις ελλείψεις του, ενώ μέσα στα θωρηκτά μας υπήρχαν ακόμη τμήματα του Στρατού Ξηράς.
Σαν συμπλήρωμα όμως της εθνικής καταστροφής, σαν μία χαριστική βολή στον τραυματισμένο από την Εθνική συμφορά των ενόπλων μας δυνάμεων ένα τρομερό δυστύχημα έπληξε ξαφνικά το Πολεμικό Ναυτικό.
Τις πρώτες απογευματινές ώρες το μικρό επίτακτο ναυαγοωστικό της εταιρείας Ζαλοκώστα «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ζ» που μετέφερε περί τους 400 αδειούχους του Στόλου μας από το Κερατσίνι στον Πειραιά, βούλιαξε αύτανδρο κοντά στη Ψυττάλεια! Ήταν μέρα Σάββατο και τα πληρώματα του Στόλου και του Ναυστάθμου που είχαν εξόδου έβγαιναν στη στεριά με μικρά καραβάκια, τα γνωστά με το όνομα «Ευκαιρία». Οι αδειούχοι του Ν/θου μπήκαν στο Σαλαμινία την γνωστή τότε στους ναυτικούς μας για την αργοκινησία της Μαρμάρω.
Ο καιρός ήταν μπουκωμένος και μόλις εκάλμαρε λίγο η θάλασσα, το «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ζ» διπλάρωσε τα θωρηκτά μας (ΑΒΕΡΩΦ, ΛΗΜΝΟΣ, ΚΙΛΚΙΣ) για να παραλάβει κι από εκεί τους άντρες της «εξόδου». Πήρε τους τελευταίους απ΄ το ΑΒΕΡΩΦ κι απόπλευσε για το μοιραίο κι αγύριστο ταξίδι του στις 13.40 ακριβώς.
Η «Μαρμάρω» με τους αδειούχους του Ν/θμου που είχε φύγει νωρίτερα και προηγείτο του «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ζ» κοντά μισό μίλι, έφτασε στον Πειραιά. Μόλις απομακρύνθηκε λίγο από το Κερατσίνι το «ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ Ζ» η θάλασσα άρχισε να αγριεύει πάλι. Ένα μπουρίνι που το συνόδευε χοντρό χαλάζι έκανε αγριότερη την μανιασμένη θάλασσα. Από το «ΛΗΜΝΟΣ» που υπηρετούσαμε τότε, βλέπαμε τον άγριο κλυδωνισμό του σκάφους, την πάλη του πλοίου με τα κύματα κι έσφιγγε η καρδιά μας….
Το ταξίδι από το Κερατσίνι ως τον Πειραιά, αν και πολύ μικρό, μόλις μισή ώρα, εν τούτοις δεν είναι από τα ευκολότερα. Πολλές φορές η φουρτούνα μεταξύ Λειψοκουτάλας και του προλιμένα, έκανε να κινδυνεύσουν και μεγάλα καράβια. Βάρκες δε, πάρα πολλές έχουν χαθεί στο στενό αυτό. Κατά τις 14.00 η τρικυμία έφτασε στην μεγαλύτερη της ένταση. Πελώρια κύματα που διαδέχονταν το ένα το άλλο, εξορμούσαν πάνω στο μικρό σκάφος και ζητούσαν να το καταπιούν. Αφρισμένα και μανιασμένα, έσπαγαν στα πλευρά του μικρού καραβιού και τα νερά έμπαιναν από τη μία ως την άλλη άκρη του καταστρώματος και βρίσκοταν πια σε άμεσο κίνδυνο.
Ξαφνικά, ένα τεράστιο κύμα, κατόπιν δεύτερο και τρίτο πλήττουν το σκάφος που αρχίζει να γέρνει από τη μία πλευρά. Οι συσσωρευμένοι στο κατάστρωμα ναύτες που με βία συγκρατούνταν όρθιοι, μετακινούνται προς την αντίθετη πλευρά. Τότε πια το καράβι γέρνει πολύ κι ένα τεράστιο κύμα πλημμυρίζει το μηχανοστάσιο. Η κλίση του πλοίου αυξάνεται και στον πρώτο ισχυρό κλυδωνισμό όλοι οι ναύτες που ήταν στο κατάστρωμα, σαν συμπαγής μάζα, εκύλισαν στην θάλασσα.
Η ορμητικότητα των «κυλιόμενων» στη θάλασσα ναυτών επέκτεινε την κλίση, το σκάφος έχασε την ισορροπία του, ανετράπη και γερμένο όπως ήταν το κατάπιε ακαριαία ένα τεράστιο κύμα! Βουλιάζοντας το καράβι, συμπαρέσυρε όλους στο υπόφραγμα ευρισκόμενους αξιωματικούς και ναύτες λόγω της σχηματισθείσης δίνης… Εκείνη την ώρα, οποιαδήποτε βοήθεια ήταν αδύνατη. Σίγουρο κίνδυνο διέτρεχε κάθε μικρό πλεούμενο που θα πλησίαζε στον τόπου του ναυαγίου.
Με σήματα μόνο ειδοποιήθηκε το ατμόπλοιο «ΜΥΚΟΝΟΣ» που βρίσκονταν κοντά στο λιμάνι κι έσπευσε ολοταχώς στον τόπο του δυστυχήματος. Έφτασε όμως αργά. Εντούτοις, η βοήθεια ήταν σημαντική, γιατί μέσα σε εκείνη την αντάρα, μπόρεσε να περισυλλέξει από τη θάλασσα, περί τους 40 άντρες που κολυμπούσαν απεγνωσμένα και να τους αποβιβάσει στην Δραπετσώνα.
Το θλιβερό άγγελμα του ναυαγίου, προκάλεσε σπαραγμό ψυχής, συγκίνηση μεγάλη και θλίψη βαθύτατη στις τάξεις του Π.Ν. Αξιωματικοί, Υπαξιωματικοί, ναύτες, συγγενείς και φίλοι των ναυαγών έσπευσαν προς την Δραπετσώνα και ζητούσαν πληροφορίες από αυτούς που γλύτωσαν για τη τύχη των συγγενών και των φίλων τους.
Δυνάμεις ναυτών με επικεφαλής των Πλωτάρχη τότε Αλεξανδρή και τον Ανθ/ρχο Νεόφυτο, είχαν αναλάβει την περισυλλογή των ναυαγών και των πτωμάτων. Ύστερα από λίγες ώρες που κόπασε κάπως η θάλασσα, ατμάκατοι και σωσίβιες βάρκες του Π.Ν. και ιδιωτικές έφτασαν στον τόπο του ναυαγίου και άρχισαν να μαζεύουν τα επιπλέοντα που ανήκαν στα τραγικά θύματα ου ναυαγίου. Πηλίκια, μπελαμάνες, κολλαρίνες, που λίγη ώρα πριν εστόλιζαν όμορφα και λεβέντικα παλικάρια, ανασύρονταν από τα κύματα, λείψανα μίας φρικαλέας καταστροφής….
Κάμποσοι από τους ναυαγούς μπόρεσαν κολυμπώντας να φτάσουν ως την Δραπετσώνα, εκεί όμως τσακίστηκαν στα βράχια από τα πελώρια κύματα κι έκεί άφησαν την τελευταία τους πνοή….
Οι φαντάροι, όσοι δεν ήξεραν κολύμπι, ζύγωναν τους ναύτες για να σωθούν, και στο τέλος τους έπνιγαν και αυτούς αγκαλιάζοντάς τους…
Όταν πια βασίλεψε ο ήλιος κι η νύχτα άπλωνε τις σκοτεινές φτερούγες της, όλα τα πλεούμενα εξακολουθούσαν την πένθιμη αλιεία τους με την βοήθεια των ισχυρών προβολέων των θωρηκτών μας από το Κερατσίνι.
Τα θύματα ξεπέρασαν τους 300 άντρες,. Η εφημερίδα «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» έγραψε τότε ότι ο αριθμός των πνιγέντων ανέρχονταν σε 358
Την επομένη του ναυαγίου, κινητοποιήθηκε διαταγή του Υπουργού Ναυτικών με το εξής σήμα: «Προς απάσας τας ναυτικάς αρχάς να τηρηθεί μηνιαίο πένθος δια το τραγικόν δυστύχημα της Ψυττάλειας. Πάντες δε αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και ναύτες να φέρουν επί του αριστερού βραχίονος πένθος».
Το Σάββατο 10 Μαρτίου του 1923, οι σάλπιγγες και τα τύμπανα της Μουσικής του Στόλου σίγησαν και το Βασιλικό (τότε) Ναυτικό, βυθίστηκε στο πένθος.Ανάμεσα στα θύματα και το σύνολο σχεδόν των μουσικών της πολεμικής μπάντας που είχε ακολουθησει τα πλοία στις ένδοξες ναυμαχίες της Έλλης και της Λήμνου παιανίζοντας εμβατήρια κάτω από τα κανόνια του «Αβέρωφ» την ώρα που σφυροκοπούσαν τους Τούρκους.
Ήταν μια ανείπωτη-και άδικη-τραγωδία που συγκίνησε ολόκληρη την Ελλάδα.
Η Μουσική του Ναυτικού ξαναγεννήθηκε κυριολεκτικά από τις στάχτες της, έφυγε τον Στόλο το 1941 στην Αίγυπτο και μέχρι σήμερα γράφει την δική της ένδοξη ιστορία…
Πηγή: Εφημερίδα ΄΄ ΕΝ ΠΛΩ΄΄, τεύχος, 14 Αύγουστος 87
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του υπουργείου Ναυτικών (εφ. «Ριζοσπάστης», 12.3.1923) «επέβησαν επ’ αμφοτέρω (εν. τα ναυαγοσωστικά) ουχί περισσότεροι των όσων συνήθως επιβαινόντων έκαστον Σάββατον». Ωστόσο, όλα δείχνουν ότι στο «Αλέξανδρος Ζ.» είχαν επιβιβαστεί υπεράριθμοι αφού η χωρητικότητα του σκάφους ήταν για 100 άτομα και οι επιβιβασθέντες ξεπερνούσαν τους 300.
Από μαρτυρίες προκύπτει ότι πολλοί βρίσκονταν στο κατάστρωμα του «Αλέξανδρος Ζ.». Κάποια στιγμή, σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση, πολλοί επιβαίνοντες, για να προστατευτούν από τα κύματα και την ελαφρά βροχή, συγκεντρώθηκαν στην αριστερή πλευρά και το σκάφος πήρε κλίση.
Οι αξιωματικοί διέταξαν τότε μετακίνηση προς τα δεξιά, που έγινε όμως με αταξία, με αποτέλεσμα να προκληθεί εισροή υδάτων και το σκάφος να ανατραπεί. Κατά την ανατροπή, λόγω της εισροής μεγάλης ποσότητας ψυχρού θαλασσινού νερού, οι λέβητες ψύχθηκαν απότομα και έγινε έκρηξη, αυξάνοντας τον αριθμό των θυμάτων, ενώ το «Αλέξανδρος Ζ.» βυθίστηκε σε βάθος περίπου 64 μέτρων.
Κατά μια άλλη εκδοχή (εφ. «Εθνος», φ. 11.3.1923), η κλίση προκλήθηκε από αλλεπάλληλα ισχυρά κύματα και εξαιτίας της «το ανθρωποφορτίον του εκύλισε ως μία μάζα εις την θάλασσαν».
Ομως, από άλλα στοιχεία φαίνεται ότι η κακοκαιρία δεν ήταν τόσο ισχυρή, αφού το άλλο ναυαγοσωστικό παρέμεινε στην περιοχή και προσέφερε βοήθεια σε ναυαγούς χωρίς πρόβλημα, ενώ κανονικά έγιναν όλη μέρα και τα δρομολόγια μεταξύ Πειραιά και Σαλαμίνας από τα γεμάτα επιβάτες μικρά βενζινόπλοια.
*Σταύρος Μαλαγκονιάρης
Πηγή :https://www.efsyn.gr
