Οποιος διαθέτει στοιχειώδεις νομικές γνώσεις γνωρίζει ότι το άρθρο 307 του Ποινικού Κώδικα περί «Παράλειψης λύτρωσης από κίνδυνο ζωής» ορίζει ότι: « Όποιος με πρόθεση παραλείπει να σώσει άλλον από κίνδυνο ζωής αν και μπορεί να το πράξει χωρίς κίνδυνο της δικής του ζωής ή υγείας, τιμωρείται με φυλάκιση μέχρι ενός έτους.»
Σύμφωνα λοιπόν με τα οριζόμενα στο νόμο όταν υπάρχει κίνδυνος που απειλεί τη ζωή ανθρώπου, είναι παράνομο να παραληφθεί η παροχή βοήθειας σ΄ αυτόν.
Η υποχρέωση για διάσωση υπάρχει από την στιγμή που γίνεται αντιληπτή η ύπαρξη του κινδύνου για τη ζωή όποιου ή όποιων κινδυνεύουν ενώ δεν απαιτείται να ζητηθεί από αυτούς η βοήθεια .
Αν αυτός που πρέπει να προσφέρει την βοήθεια έχει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να το πράξει, δηλαδή είναι γιατρός ή λιμενικός η Αστυνομικός η πυροσβέστης ή οποισδήποτε διασώστης και παραλείψει να αποτρέψει το εγκληματικό αποτέλεσμα αν και μπορεί να το παρεμποδίσει , το ανέχεται ή δεν ενεργεί προς αποτροπή του, τότε με βάση τα άρθρα 15 και 299 του Ποινικού Κώδικα, υπάρχει άλλο έγκλημα και συγκεκριμένα εκείνο της ανθρωποκτονίας που τελείται με παράλειψη.
Παράνομη παράλειψη είναι εκείνη που συνιστά υπαίτια αμέλεια παράλειψης εκτέλεσης καθήκοντος ακόμη και αν δεν υφίσταται πρόθεση πρόκλησης θανάτου. Ειδικότερα το άρθρο 15 ΠΚ ορίζει ότι αν ο υπαίτιος της παράλειψης είχε ιδιαίτερη νομική υποχρέωση (ως εκ της ιδιότητός του) να παρεμποδίσει την επέλευση του αποτελέσματος του θανάτου, η παράλειψη της αποτροπής του αποτελέσματος που επήλθε, τιμωρείται όπως τιμωρείται και αν το είχε προκαλέσει με ενέργεια και όχι με παράλειψη. Το δε άρθρο 205 ΠΚ ορίζει ότι κάθε πρόσωπο που επιφέρει το θάνατο άλλου προσώπου με παράνομη πράξη ή παράλειψη, είναι ένοχο του κακουργήματος της ανθρωποκτονίας.
Στις επιχειρήσεις διάσωσης που γίνονται με σκοπό να σωθούν ανθρώπινες ζωές, παίρνουν μέρος οι κρατικές υπηρεσίες και οι ένστολοι του Λιμενικού της Αστυνομίας της Πυροσβεστικής η ΕΜΑΚ το ΕΚΑΒ και οι λοιποί διασώστες.
Επειδή κατά τις επιχειρήσεις διάσωσης, ειδικά όταν υπάρξουν θάνατοι ,είναι πιθανό να προκύψουν σοβαρά νομικά ζητήματα απόδοσης ευθυνών, ο νομοθέτης έχει θεσπίσει ειδικό νομικό πλαίσιο ώστε οι επιφορτισμένοι με το καθήκον της διάσωσης να μπορούν να επεμβαίνουν χωρίς να δημιουργούνται νομικά ζητήματα.
Πιο συγκεκριμένα: α) το Σύνταγμα στο άρθρο 5 § 2 αναφέρει:” Όλοι όσοι βρίσκονται στην Eλληνική Eπικράτεια, απολαμβάνουν την απόλυτη προστασία της ζωής, της τιμής και της ελευθερίας τους, χωρίς διάκριση εθνικότητας, φυλής, γλώσσας και θρησκευτικών ή πολιτικών πεποιθήσεων.”
β) Ο Ποινικός Κώδικας στο άρθρο 25 «Κατάσταση ανάγκης που αποκλείει το άδικο» αναφέρει ότι : §1 Δεν είναι άδικη η πράξη που τελεί κάποιος για να αποτρέψει παρόντα και αναπότρεπτο με άλλα μέσα κίνδυνο, ο οποίος απειλεί το πρόσωπο ή την περιουσία του ιδίου ή κάποιου άλλου χωρίς δική του υπαιτιότητα, αν η βλάβη που προκλήθηκε στον άλλο είναι σημαντικά κατώτερη κατά το είδος και τη σπουδαιότητα από τη βλάβη που απειλήθηκε. §2 Η προηγούμενη διάταξη δεν εφαρμόζεται σε όποιον έχει καθήκον να εκτεθεί στον απειλούμενο κίνδυνο (πχ πυροσβέστες, αστυνομικούς, στρατιωτικούς, πλοιάρχους, γιατρούς κλπ).
Η κατάσταση ανάγκης λοιπόν αποκλείει τον άδικο χαρακτήρα οποιασδήποτε τυχόν άδικης πράξης κάνουν οι διασώστες κατά την διάρκεια της επιχείρισης διάσωσης, όταν υπάρχει άμεσος κίνδυνος που απειλεί τη ζωή, την ασφάλεια η την υγεία, και ο οποίος μπορεί να προέρχεται από διάφορα αίτια όπως πυρκαγιά, πλημμύρα, σεισμό, θύελλα, ναυάγιο κλπ.. Ιδιαίτερα δε όταν ο κίνδυνος αυτός μπορεί να αποτραπεί μόνον με την επέμβαση του διασώστη ο οποίος είναι και ο μόνος που έχει ιδιαίτερη νομική υποχρέωση να το πράξει.
Ο δε διασώστης καλύπτεται από το παραπάνω νομικό πλαίσιο για κάθε ενέργειά του όταν με τις πράξεις του προστατεύει το αγαθό της ζωής το οποίο είναι ανώτερο όλων. Κανένας άλλος κανόνας δικαίου δεν μπορεί να δικαιολογήσει την απραξία των διασωστών όταν είναι προφανές ότι κινδυνεύουν ανθρώπινες ζωές. Κανένας..!! Και για να αναφερθούμε στην περίπτωση του τραγικού ναυαγίου της Πύλου ούτε καν η δικαιολογία ότι δεν ζητήθηκε βοήθεια από τον Κυβερνήτη…Διότι δεν αντιμετωπίζεται σαν Κυβερνήτης ένας άνθρωπος που καταλαμβάνεται να διαπράττει έγκλημα και συγκεκριμένα αυτό της παράνομης διακίνησης ανθρώπων χωρίς την τήρηση διεθνών κανόνων ασφαλείας στη θάλασσα και ο οποίος θέτει σε κίνδυνο τις ζωές των ανθρώπων που επιβαίνουν στο σκάφος του. Η αντιμετωπισή του ως Κυβερνήτη νομίμου σκάφους που αρνήθηκε τη βοήθεια ενώ το σκάφος ήταν παράνομο και χρησιμοποιήθηκε για παράνομη μεταφορά ανθρώπων με συνθήκες τραγικές και επικίνδυνες για την ασφάλειά τους, στοίχισε τις ζωές εκατοντάδων ανθρώπων.
Η επίκληση αυτών των κανόνων θα μπορούσε ίσως υπό την προϋπόθεση ότι αντικειμενικά δεν κινδύνευαν ζωές, να σταθεί ως δικαιολογία, μόνον στην περίπτωση νομίμου σκάφους που έκανε νόμιμο ταξίδι και όχι στην περίπτωση του πλωτού φερέτρου πάνω στο οποίο γίνονταν εγκληματικές ενέργειες.
Εύλογα προκύπτει το ερώτημα παράλειψη λύτρωσης από κίνδυνο ζωής ή το χρονικό προαναγγελθέντων θανάτων?
*Της Ελένης Ευαγγελοπούλου Δικηγόρος - Μέλος Δικηγορικού Συλλόγου Πειραιά
