Κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει ότι υπήρξε μία από τις πιο ξεχωριστές φιγούρες της σύγχρονης Ελλάδας. Μια δυναμική προσωπικότητα με έντονη πολιτική δράση, θάρρος, τόλμη, μοίρασε τη ζωή της ανάμεσα στην τέχνη της ηθοποιού και στην πολιτική. Η Μελίνα Μερκούρη.
Η Μελίνα είναι η γυναίκα που...
Δέχτηκε τη μαχαιριά του Γιώργου Φούντα στη “Στέλλα”. ‘Εκανε με την αξεπέραστη γοητεία της, τον Ζυλ Ντασέν να καβαλήσει τα καθίσματα του κινηματογράφου που πρόβαλλε την ταινία, προκειμένου να τη γνωρίσει από κοντά. Υποδύθηκε την Μπλανς και την Αλεξάνδρα Ντελ Λάγκο, μαγεύοντας το Αθηναικό κοινό στο θρυλικό υπόγειο του Θεάτρου Τέχνης. Ως λατρεμένη “Ίλυα” του σέλιλόιντ και του Μπρόντγουει, τραγούδησε τον Ιλισσό του Χατζιδάκι στην “Αθηναία”, φορώντας δυο μαργαριταρένια σκουλαρίκια και άρωμα ChanelNo 5, πίσω από τα αυτιά της.
Ξεσήκωσε τα μέλη της κριτικής επιτροπής στο Φεστιβάλ των Καννών- στο ελληνικό πάρτι για την προβολή του “Ποτέ την Κυριακή”-, για να μάθουν με ενθουσιασμό, συρτάκι από εκείνη. Δεν έχασε το θάρρος και τη γενναιότητά της, λέγοντας ,ένα βράδυ της Κατοχής, “Ρίξε” στο Γερμανό στρατιώτη, βλέποντάς τον να τη σημαδεύει με το όπλο του.
Δε δίστασε να μουτζώσει τον Παπαδόπουλο στην τηλεόραση, ένω κάθεται στο πάτωμα του διαμερίσματός της στο Παρίσι.
Ξεχώρισε ενώ βρισκόταν σε μια φωτισμένη- από δεκάδες προβολείς - προεκλογική εξέδρα, χαμογελώντας με περηφάνια κι έχοντας στα χέρια της το σήμα της νίκης.
Το θεατρικό σανίδι τη λάτρεψε και της χάρισε αξιοζήλευτους ρόλους. Ανάμεσά τους Μπλανς και Λαίδη Μάκβεθ, Αλεξάνδρα Ντελ Λάγκο, Ωραία Ελένη, Μήδεια και Κλυταιμνήστρα. Το μεγάλο της όνειρο, μια νύχτα στην Επίδαυρο, γίνεται πραγματικότητα, λίγο πριν το τέλος της καριέρας της.
Η Μελίνα, μια γυναίκα με μοναδική προσωπικότητα, η οποία γεννήθηκε σταρ κι έγινε διάσημη μέχρι τα πέρατα του κόσμου ως το εύθυμο, συναρπαστικό κορίτσι του “Ποτέ την Κυριακή”, δεν έδειξε να φοβάται ούτε λεπτό στη ζωή της. Ακόμα και όταν έπρεπε να υψώσει τη φωνή της κατά των συνταγματαρχών και να δώσει τη μάχη της ενάντια της δικτατορίας.
Ως υπουργός Πολιτισμού, δίνει αγώνα για την επιστροφή των μαρμάρων του Παρθενώνα. Κι αγωνίστηκε με κάθε τρόπο γι’αυτό.
Ωστόσο, δεν ήταν λίγοι οι επικριτές της. Πολλοί αναρωτήθηκαν το πόσο εύκολο ήταν να βρει ανοιχτές πόρτες λόγω καταγωγής ή έκαναν σχόλια για τον ατίθασο ερωτικό της βίο.
Aκόμα και οι πιο δύσπιστοι, όμως, με το πέρασμα του χρόνου, συνειδητοποίησαν την αξία της Μελίνας. Της γυναίκας που λατρεύτηκε και έζησε μια πολυτάραχη, αντισυμβατική, απολαυστική ζωή. “Είμαι το πιο αυθεντικό παράξενο πλάσμα που έχει βγάλει η νεότερη Ελλάδα. Όλοι οι άλλοι είναι ερσάτζ.”είπε κάποτε.
Φράσεις της Μελίνας Μερκούρη :
Είναι υπέροχο πράγμα να μπορείς να αγαπάς. Είναι θείο.
Από τη ζωή μέχρι το θάνατο, ένα τσιγάρο δρόμος.
Η Ελλάδα είναι η πραγματική μου δύναμη, ο πραγματικός μου καημός.
Tην εξουσία δεν την αισθάνθηκα σαν υπουργός. Την αισθάνθηκα σαν σταρ στο Μπρόντγουει.
Η Γκάρμπο είναι το πλάσμα για το οποίο έγινα θεατρίνα.
Δεν προσποιήθηκα. Η προσποίηση για μένα είναι κάτι χυδαίο. Απλά και μόνο έζησα όπως ήθελα. Χωρίς να υπολογίσω τίποτα και κανέναν.
Η Ελλάδα πρέπει να πρωταγωνιστεί για τον πολιτισμό. Η Ελλάδα, αυτό είναι η κληρονομιά της, αυτό είναι η περιουσία της και αν το χάσουμε αυτό δεν είμαστε ΚΑΝΕΙΣ
Ότι πιο τρυφερό υπάρχει είναι να είμαι κτήμα όλων.
Δεν βγαίνω πια έξω από τότε που έπαψα να φλερτάρω
Αντρέα, δεν αρέσουμε πια.(στα τέλη της δεκαετίας του ‘80)
Είναι υπέροχο πράγμα να μπορείς να αγαπάς. Είναι θείο.
Από τη ζωή μέχρι το θάνατο, ένα τσιγάρο δρόμος.
Η Ελλάδα είναι η πραγματική μου δύναμη, ο πραγματικός μου καημός.
Tην εξουσία δεν την αισθάνθηκα σαν υπουργός. Την αισθάνθηκα σαν σταρ στο Μπρόντγουει.
Η Γκάρμπο είναι το πλάσμα για το οποίο έγινα θεατρίνα.
Δεν προσποιήθηκα. Η προσποίηση για μένα είναι κάτι χυδαίο. Απλά και μόνο έζησα όπως ήθελα. Χωρίς να υπολογίσω τίποτα και κανέναν.
Η Ελλάδα πρέπει να πρωταγωνιστεί για τον πολιτισμό. Η Ελλάδα, αυτό είναι η κληρονομιά της, αυτό είναι η περιουσία της και αν το χάσουμε αυτό δεν είμαστε ΚΑΝΕΙΣ
Ελπίζω να δω τα Μάρμαρα πίσω στην Αθήνα προτού πεθάνω. Αν όμως έρθουν αργότερα, εγώ θα ξαναγεννηθώ.
Ο τουρισμός είναι η βαριά βιομηχανία της Ελλάδας.
Η Μαρία-Αμαλία (Μελίνα) Μερκούρη γεννήθηκε στις 18 Οκτωβρίου 1920 στην Αθήνα, από πολιτική οικογένεια. Ήταν κόρη του στρατιωτικού και πολιτικού Σταμάτη Μερκούρη (1895-1967), που διετέλεσε βουλευτής και υπουργός Δεξιών κομμάτων (Λαϊκό Κόμμα, Ελληνικός Συναγερμός), αλλά και βουλευτής της κομμουνιστογενούς ΕΔΑ. Παππούς της ήταν ο γιατρός και πολιτικός Σπύρος Μερκούρης (1856-1939), ο μακροβιότερος δήμαρχος Αθηναίων. Θείος της ήταν ο Γεώργιος Μερκούρης (1886-1943), επιφανής εκπρόσωπος του εθνικοσοσιαλισμού (ναζισμού) στην Ελλάδα, ο οποίος διετέλεσε διοικητής της Εθνικής Τράπεζας κατά την διάρκεια της Κατοχής.
Ατίθασο πλάσμα η νεαρή Μελίνα, παντρεύτηκε σε νεαρή ηλικία το κατά πολύ μεγαλύτερό της πλούσιο κτηματία Παναγή Χαροκόπο με τον οποίο χώρισε το 1962. Στην Κατοχή, συνδέθηκε ερωτικά με τον μαυραγορίτη και δωσίλογο Φειδία Γιαδικιάρογλου, μια σχέση για την οποία απολογήθηκε αρκετές φορές. Κατηγορήθηκε ότι ζούσε πλουσιοπάροχα, ενώ ο λαός λιμοκτονούσε. Η ίδια, θα παραδεχθεί ότι αντλούσε χρήματα από τους δύο πάμπλουτους άντρες της και τα διοχέτευε στην Αντίσταση, ενώ με τις γνωριμίες της βοηθούσε στην διάσωση αντιστασιακών. Τους ισχυρισμούς αυτούς επιβεβαίωσαν αρκετοί συνάδελφοί της από τον καλλιτεχνικό χώρο.
Το 1943 αποφάσισε να ακολουθήσει καριέρα ηθοποιού και έγινε δεκτή στη Δραματική Σχολή του Εθνικού Θεάτρου από την οποία αποφοίτησε το 1946. Το 1944 έκανε το ντεμπούτο της στη σκηνή με το έργο του Αλέξη Σολομού "Το μονοπάτι της λευτεριάς", που κατέβηκε γρήγορα λόγω των "Δεκεμβριανών". Τα επόμενα χρόνια συνεργάστηκε με το Εθνικό Θέατρο και τους θιάσους Κατερίνας και της Μαρίκας Κοτοπούλη.
Στον κινηματογράφο πρωτοεμφανίστηκε το 1955 με την θρυλική ταινία του Μιχάλη Κακογιάννη "Στέλλα". Η παρουσία της στις Κάννες γοήτευσε τον αμερικανό σκηνοθέτη Ζιλ Ντασέν και από τις ακτές της γαλλικής Ριβιέρας ξεκίνησε η καλλιτεχνική και προσωπική τους σχέση, η οποία ολοκληρώθηκε με γάμο το 1966. Με τον Ντασέν γύρισε τις ταινίες "Ο Χριστός ξανασταυρώνεται (1957), από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Νίκου Καζαντζάκη, "Ο νόμος" (1958), "Ποτέ την Κυριακή" (1960), "Φαίδρα" (1962) και "Τοπκαπί" (1964).
Η ταινία που εκτόξευσε την φήμη της ήταν φυσικά το "Ποτέ την Κυριακή", που της χάρισε ένα βραβείο ερμηνείας στο Φεστιβάλ των Καννών και μια υποψηφιότητα για Όσκαρ τον επόμενο χρόνο. Η γεμάτη μπρίο ερμηνεία της στο τραγούδι του Μάνου Χατζιδάκι "Τα Παιδιά του Πειραιά", φανέρωσε μια άλλη πτυχή του ταλέντου της. Ο ίδιος ρόλος, της πόρνης ‘Ιλια με την καλή καρδιά, της χάρισε το 1967 και μια υποψηφιότητα για το βραβείο Τόνι, στην θεατρική μεταφορά της ταινίας στο Μπρόντγουεϊ, με τίτλο "Ίλια Ντάρλινγκ".
Μετά την επιβολή της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών η Μελίνα Μερκούρη αυτοεξορίστηκε και με το ταλέντο και τη φήμη της πολέμησε σε ολόκληρο τον κόσμο το καθεστώς ενημερώνοντας τη διεθνή κοινή γνώμη για την πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα. Ιστορική έμεινε η δήλωση της: "Εγώ γεννήθηκα Ελληνίδα και θα πεθάνω Ελληνίδα, ο κ. Παττακός γεννήθηκε φασίστας και θα πεθάνει φασίστας".
Μετά την Μεταπολίτευση (1974) εγκαταστάθηκε οριστικά στην Ελλάδα και ασχολήθηκε κατά βάση με την πολιτική μέσα από τις τάξεις του ΠΑΣΟΚ. Εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής από 1977 έως τον θάνατό της το 1994, από το 1977 έως το 1985 στην Β’ Πειραιώς και τα επόμενα χρόνια με το ψηφοδέλτιο Επικρατείας.
Οι εμφανίσεις της στο θέατρο μετά το 1974 ήταν μετρημένες στα δάχτυλα του ενός χεριού: "Όπερα της Πεντάρας" του Μπέρτολτ Μπρεχτ σε σκηνοθεσία Ζιλ Ντασέν, "Μήδεια" του Ευριπίδη σε σκηνοθεσία Μίνωα Βολανάκη, "Συντροφιά με τον Μπρεχτ" (1978), "Γλυκό πουλί της νιότης" σε σκηνοθεσία Ζιλ Ντασέν (1980) και "Ορέστεια" του Αισχύλου σε σκηνοθεσία Κάρολου Κουν (1980). Το 1992 έκανε μια τελευταία, έκτακτη, εμφάνιση, όχι ζωντανή όμως αλλά βιντεοσκοπημένη, ως Κλυταιμνήστρα στην όπερα δωματίου "Πυλάδης" σε μουσική Γιώργου Κουρουπού και λιμπρέτο Γιώργου Χειμωνά, που παρουσιάστηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών
Η Μελίνα Μερκούρη άφησε την τελευταία της πνοή στις 6 Μαρτίου 1994, σε νοσοκομείο της Νέας Υόρκης, όπου νοσηλευόταν με καρκίνο των πνευμόνων.
