Του Νίκου Αξαρλή.
Πριν 30 χρόνια, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο τότε Αντιδήμαρχος Πολιτισμού Κώστας Κωσταράκος, αγωνιστής της Αριστεράς, πρότεινε τη μετατροπή του οικοδομήματος του σιδηροδρομικού σταθμού, δίπλα από την εκκλησία αγ. Διονύση, σε πολιτιστικό κέντρο και οργάνωσε καλλιτεχνικές εκδηλώσεις ώστε να αξιολογηθεί η πρόταση του.
Πρόσφατα ο Δήμαρχος Πειραιά (Δελτίο Τύπου Δήμου Πειραιά, 2 Φλεβάρη 2022) αναφέρει ότι, «ο ιστορικός σταθμός του Αγίου Διονυσίου αναγεννιέται και “ξαναζωντανεύει”» και, «θα δημιουργηθεί στο διατηρητέο κτήριο του ΟΣΕ το “Σπίτι του Ρεμπέτικου”».
Ο Δήμαρχος δήλωσε: «Σε συνδυασμό με την μεγάλη αστική ανάπλαση του Αγίου Διονυσίου και με τη δημιουργία του Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων στο λιμάνι, η ευρύτερη περιοχή αλλάζει όψη και αναπτύσσεται ραγδαία».
Αυτό που έχει αλλάξει και αλλοτριώσει ραγδαία το λιμάνι και τον Πειραιά είναι βέβαια τα Μνημόνια. Το λιμάνι ξεπουλήθηκε στην ΚΟΣΚΟ, και το Πασαλιμάνι, το Τουρκολίμανο και ο «πύργος» σε ιδιώτες.
Ο Δήμος Πειραιά δεν δημιούργησε κανένα νοσοκομείο ή κέντρο υγείας για την καταπολέμηση του κορονοϊού ούτε έχει ανακοινώσει την υποστήριξη του στους λιμενεργάτες της ΚΟΣΚΟ ή τους ναυτεργάτες που αγωνίζονται για βασικά εργατικά και δημοκρατικά δικαιώματα. Το καταστροφικό μπάζωμα στην Πειραϊκή συνεχίζεται από την ΚΟΣΚΟ που επεχτείνεται και στο Παλατάκι. Αλλά ο κ. Μώραλης είναι μέλος του Δ.Σ. του ΟΛΠ Α.Ε., που ανήκει στην ΚΟΣΚΟ, και ο κ. Μαρινάκης πλοιοχτήτης.
Ο Δήμαρχος προσπαθεί να πασάρει την καταστροφή τής Συνοικίας των Εργοστασίων και Μηχανουργίων (τα οικοδομικά τετράγωνα τής Ακτής Κονδύλη), που παραδόθηκε σε πολυεθνικές εταιρείες υπηρεσιών «εργολαβικών» εργαζομένων, ως προοδευτική εξέλιξη. Σε αντίθεση, οι μεταποιήσεις βιομηχανικών και λιμενικών εγκαταστάσεων που έχουν πραγματοποιηθεί σε αρκετά ευρωπαϊκά λιμάνια πάντα περιλαμβάνουν την κατασκευή εκατοντάδων κατοικιών/διαμερισμάτων. Αλλά ο Δήμαρχος δεν είναι κοινωνιολόγος.
Υπενθυμίζεται ότι οι ιδέες για μετατροπή των μεγάλων αποθηκών του λιμανιού Πειραιά σε Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων και Μουσείο Προσφυγιάς, παράλληλα με εγκατάσταση υδατοδρόμιου μέσα στο λιμάνι (!), προβλήθηκαν ως μεγάλα πολιτιστικά έργα για να ουδετεροποιηθούν οι αντιδράσεις στο ξεπούλημα του λιμανιού. Το Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων θα ήταν μια αναπαράσταση βυθού όπου θα τοποθετούνταν αντίγραφα αρχαιοτήτων προς τέρψιν των επιβατών κρουαζιερόπλοιων.
Το Μουσείο Προσφυγιάς ξεχάστηκε καθώς χτίζονται στρατόπεδα συγκέντρωσης για τους σημερινούς πρόφυγες.
Η ιδέα για την ίδρυση ενός «Σπιτιού του Ρεμπέτικου» στο οικοδόμημα του σιδηροδρομικού σταθμού είναι άλλη μια φαντασίωση όπως αυτή του Μουσείου Εναλίων Αρχαιοτήτων.
Στο Δελτίο Τύπου αναφέρεται ότι ο Δήμος Πειραιά σχεδιάζει «να προχωρήσει το επόμενο διάστημα στην κατάρτιση των αναγκαίων μελετών». Όμως ο σκοπός των μελετών (πληθυντικός) δεν κατονομάζεται. Ο Δήμαρχος αντιγράφει την πρόταση του Λιμανιού της Αγωνίας (2010) για την «ανάπλαση» των σιδηροδρομικών γραμμών χωρίς να κατανοεί την ιδέα. Αλλά ο Δήμαρχος δεν είναι Πολεοδόμος.
Στο χτίριο του πρώην σιδηροδρομικού σταθμού Πειραιά (χτίστηκε το 1904, εμπίπτει στις διατάξεις του Αρχαιολογικού Νόμου, δεν επιτρέπονται σημαντικές αλλαγές) διαδραματίστηκαν συγκλονιστικές σκηνές καθώς μετανάστες αποχαιρετούσαν τους δικούς τους για να εξοριστούν σε Γερμανία και Βέλγιο. Η απανθρωπιά εκείνης της εποχής αποτυπώθηκε στο έργο του Βλάση Κανιάρη «Το κουτσό» (1974, Συλλογή ΕΜΣΤ). Δίπλα στο σιδηροδρομικό σταθμό αναπτύχθηκε η προσφυγική πόλη της Δραπετσώνας και εγκαθιδρύθηκε η απαίσια «Κρεμμυδαρού» και φυλακές. Αλλά ο Δήμαρχος δεν είναι ιστορικός.
Το αυθεντικό λαϊκό μουσικό ιδίωμα του Ρεμπέτικου στον Πειραιά δημιουργήθηκε από τους πρωτεργάτες Μάρκο Βαμβακάρη, Στέλιο Κηρομύτη και Γιώργο Μπάτη, με τη σύνθεση των βιωμάτων και των μουσικών παραδόσεων του μωσαϊκού πληθυσμού της πόλης.
Παρότι κατασυκοφαντήθηκε και καταδιώχτηκε, το Ρεμπέτικο αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο της μουσικής δημιουργίας στην Ελλάδα. Όπως έχουν αποδείξει οι επιστημονικές μελέτες για το Ρεμπέτικο, είναι μεγάλο λάθος να εξετάζεται έξω από την πορεία της μουσικής δημιουργίας στην Ελλάδα. Η κουλτούρα των Μνημονίων θέλει να ξεριζώσει το Ρεμπέτικο από την ιστορία, να το παρουσιάζει ως «σήκω χόρεψε συρτάκι». Αλλά ο Δήμαρχος δεν είναι μουσικολόγος.
Η πολιτική του Δήμου Πειραιά στη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά, στο Δημοτικό Θέατρο Πειραιά και στο δημοτικό ραδιοφωνικό σταθμό Κανάλι 1, είναι πλήρως υποταγμένη στα Μνημόνια. Οι εργαζόμενοι στο Θέατρο είναι «ενοικιαζόμενοι» ενώ λειτουργεί με εμπορικό πρόγραμμα ως «κέντρο διερχομένων θιάσων» (πειραϊκή εφημερίδα Χρονογράφος, 1/3/1957). Θεατρικές παραστάσεις για το Ρεμπέτικο αναπαράγουν αντιδραστικά στερεότυπα σε ύφος τηλεοπτικών διασκεδαστικών προγραμμάτων.
Η Πινακοθήκη Πειραιά επιβιώνει χωρίς πρόγραμμα εκθέσεων, ένα άδειο πουκάμισο. Το Κανάλι 1 ως φερέφωνο αποκρουστικών δηλώσεων και καταπίεσης εργαζομένων. Η λιτότητα και η αισθητική των Μνημονίων κυριαρχεί.
Στις χειμωνιάτικες νύχτες οι αφροί των κυμάτων που χτυπούν την Πειραϊκή σχηματίζουν τις μορφές του Βεάκη και της Παξινού, του Τσαρούχη και του Βαμβακάρη, του Πικιώνη και του Ροντήρη, του Χρήστου και Γιώργου Χαρίδημου, ως Ερινύες που ορμούν να κατασπαράξουν τους υποστηριχτές των Μνημονίων.
Η κυρίαρχη τουριστικοκουλτούρα της απόλυτης άγνοιας και αλλοτρίωσης πηγή σημαντικών κερδών για τους επιχειρηματίες, που οραματίστηκε Μουσείο Εναλίων Αρχαιοτήτων με αντίγραφα τεχνουργημάτων μισοθαμμένα σε τεχνιτή άμμο, τώρα φαντασιώνεται σκηνές απείρου κάλλους καθώς κάποιο τρένο-μαϊμού θα μπαίνει με καπνούς στον ανακαινισμένο σταθμό συνοδεία ρεμπέτικης μουσικής.
Αλλά ο Ορέστης βαδίζει προς την πόλη. -
Νίκος Αξαρλής
Ιστορικός της Τέχνης
