Η σύγχρονη πόλη του Πειραιά αναδύεται ως εκ θαύματος μέσα από το σκοτάδι της ιστορίας με γενέθλια ημερομηνία εκείνη της 23ης Δεκεμβρίου του 1835 που ουδέποτε εορτάστηκε στον Πειραιά ως έπρεπε, καθώς στην Ελλάδα συνηθίζουμε να γιορτάζουμε τους πολιούχους κάθε πόλης και όχι τις γενέθλιες ημερομηνίες των πόλεων.
Τότε ήταν που πραγματοποιήθηκε η ίδρυση του Δήμου Πειραιά με τα μέλη του πρώτου Δημοτικού συμβουλίου να δίνουν τον όρκο τους εντός του ερειπωμένου μοναστηριού του Αγίου Σπυρίδωνα που οι ίδιοι είχαν καταστρέψει πρότερα στην προσπάθειά τους να ελευθερωθούν! Οι πρώτοι έποικοι έπρεπε να δαμάσουν τα χίλια οκτακόσια έτη ερημιάς που βασίλευαν στην περιοχή. Χάρη σε αυτούς ο Πειραιάς αναδείχθηκε σε εμπορική, βιομηχανική, ναυτική και οικονομική πρωτεύουσα της Ελλάδας!
Στα τοπωνύμια του Πειραιά δεν κυριαρχούσαν τα ονόματα πλατειών και κήπων όπως στην Αθήνα που προβάλει Σύνταγμα, Ομόνοια, Εθνικό Κήπο, αλλά τα ονόματα βιομηχάνων και εργοσταστιαρχών. Οι Πειραιώτες έλεγαν, στου Ρετσίνα, στου Παπαστράτου, στου Κεράνη, στου Γαβριήλ, στου Μανίνα, στου Βρυώνη, στου Χατζηκυριακού. Οι κάτοικοι του Πειραιά προσέφεραν τη θαυματουργή πνοή τους στο λιμάνι και στα εργοστάσια.
Όλοι τους πίστεψαν παρά τις οικονομικές δυσχέρειες και τους πολέμους που διαρκώς δονούσαν τη χώρα, πως κάποια μέρα ο Πειραιάς θα διαδραμάτιζε το σοβαρότερο ρόλο στην ευημερία της χώρας, πίστευαν ακράδαντα στη φράση που τελείωνε η πρώτη απογραφή πληθυσμού του 1836 που κατέγραφε “Ουδείς πένης και ανίκανος να εργασθή…”.
Ο Πειραιάς ήταν η ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας μπροστάρης στην εργασία και στις κακουχίες, αλλά στο περιθώριο όταν σημειώνονταν μεγάλες εθνικές στιγμές. Το 1896 γίνονται οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί αγώνες στην Αθήνα.
Ο Πειραιάς αναλαμβάνει σημαντικό μερίδιο συμμετοχής διοργανώνοντας αγώνες κολύμβησης στο λιμένα της Ζέας, ποδηλατικούς αγώνες και αγώνες τένις στο ποδηλατοδρόμιο. Ο λιμένας της Ζέας έγινε ο πρώτος ολυμπιακός λιμένας στη σύγχρονη εποχή.
Τα γεγονότα που στιγμάτισαν τον Πειραιά
Ο Πειραιάς κατά τη διάρκεια της πρόσφατης ιστορίας του, αποτέλεσε το κέντρο δεινών κατά τα τρομερά γεγονότα των βομβαρδισμών του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και της κατοχής ακολούθησε. Ιταλοί, Γερμανοί, Άγγλοι και Αμερικάνοι βομβάρδισαν τον Πειραιά διότι ήταν ένα σπουδαίο λιμάνι.
Αποτέλεσμα των βομβαρδισμών ήταν να μείνουν άστεγοι 65 χιλιάδες Πειραιώτες. Σειρές βομβοπλήκτων προσέφυγαν στην Αθήνα πως ως ανοχύρωτη πόλη ουδέποτε βομβαρδίστηκε.
Η φυσιογνωμία της πόλης άλλαξε, μέρος της αστικής τάξης ουδέποτε επέστρεψε στην πόλη.
Στον Πειραιά της Εθνικής αντίστασης 1.641 στήθηκαν στους τοίχους εκτελεστικών αποσπασμάτων ή σκοτώθηκαν σε μάχες αντίστασης. Η αποτίμηση των ζημιών σε ζημιές μόνο για το λιμάνι ανέρχεται σε 325.000.000 προπολεμικές δραχμές.
Ακόμα και στην απελευθέρωση ο Πειραιάς τράβηξε τη δική του ανηφόρα. Η Αθήνα εκκενώθηκε από τους Γερμανούς αφού πρώτα αυτοί κατέθεσαν στεφάνι στο μνημείο Αγνώστου Στρατιώτου. Στη συνέχεια υπέστειλαν χωρίς πρόβλημα τη ναζιστική σημαία από την Ακρόπολη και αποχώρησαν το ίδιο συντεταγμένα όπως είχαν εισέλθει.
Αντίθετα στον Πειραιά η γερμανική εντολή ήταν να καταστραφεί τόσο το λιμάνι όσο και οι υποδομές της πόλης. Τα κρηπιδώματα, η δεξαμενή του Βασιλειάδη, οι αποθήκες, τα Σιλό, οι Μύλοι του Αγίου Γεωργίου, η Ναυτική Σχολή Δοκίμων, το Χατζηκυριάκειο Ορφανοτροφείο, η περιστρεφόμενη πλάκα στο σιδηροδρομικό σταθμό του Ρέντη, το εργοστάσιο Παπαστράτου, η Κοπή και βεβαίως το εργοστάσιο της Ηλεκτρικής εταιρείας «Πάουερ» στο Κερατσίνι. Μόνο στις 12 Οκτωβρίου σημειώθηκαν 150 ανατινάξεις.
Στις 13ης Οκτωβρίου σημειώθηκαν δεκαπέντε νέες εκρήξεις ενώ ανατινάχθηκαν οι εγκαταστάσεις της ΣΕΛ του Περάματος. Ακολούθησε η Μάχη της Ηλεκτρικής Εταιρείας που διήρκεσε τρεις ώρες. Ο λαός του Πειραιά τόσο την 12η όσο και την 13η Οκτωβρίου θα σταθεί όρθιος και θα πέσει μαχόμενος στα οδοφράγματα, προασπίζοντας την πόλη του. Η ελευθερία στον Πειραιά άργησε δύο μέρες. Πρώτη ημέρα ελευθερίας για τον Πειραιά υπήρξε η 14η Οκτωβρίου 1944.
Στον Πειραιά ζούσε και ζει μια ράτσα αμφίβια.
Οι Πειραιώτες! Που κατοικούν στη στεριά αλλά επιβιώνουν από τη θάλασσα.
Ο Πειραιάς από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα μένει στο περιθώριο της ιστορίας προσφέροντας κάθε φορά που η Ελλάδα διανύει μια δύσκολη περίοδο, έμψυχο και άψυχο υλικό, γη και θάλασσα για μια νέα επανεκκίνηση. Για αυτό και ο σημαντικότερος ανδριάντας της πόλης, του Θεμιστοκλή, που βρίσκεται στην Ακτή Μιαούλη στρέφει το χέρι του προς τη μοναδική οδό σωτηρίας και ανάπτυξης των Ελλήνων. Την Θάλασσα!
*Του Στέφανου Παν. Μίλεση, Συγγραφέα, Ιστορικού Ερευνητή, Ραδιοφωνικού Παραγωγού και Ιδρυτή του Pireorama
