Στις 16 Οκτωβρίου 1968, γράφτηκε μία από τις σημαντικότερες σελίδες στην Ιστορία του αθλητισμού. Ο τελικός των 200 μέτρων ανέδειξε έναν σπουδαίο Ολυμπιονίκη.
Η τελετή απονομής μεταλλίων όμως, ανέδειξε μία εικόνα που έμελλε να γίνει παγκόσμιο σύμβολο του αγώνα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Εκείνη την ημέρα, ο Αμερικανός Τόμι Σμιθ κατέκτησε το χρυσό μετάλλιο με χρόνο 19,83 δευτερόλεπτα, επίδοση που αποτέλεσε νέο παγκόσμιο ρεκόρ, τον πρώτο επίσημα καταγεγραμμένο χρόνο κάτω από τα 20 δευτερόλεπτα! Δεύτερος ήταν ο Αυστραλός Πίτερ Νόρμαν με επίδοση 20,06 και τρίτος ο επίσης Αμερικανός Τζον Κάρλος με χρόνο 20,10.
Το ίδιο βράδυ, λίγες ώρες μετά το τέλος της κούρσας, τίποτα δεν θα ήταν τυπικό στην απονομή των μεταλλίων! Κανείς δεν περίμενε αυτό που θα συνέβαινε, αυτήν τη στιγμή που θα έμενε στην ιστορία! Όταν οι τρείς αθλητές ανέβηκαν στο βάθρο, ο Σμιθ και ο Κάρλος εμφανίστηκαν χωρίς παπούτσια, φορώντας μαύρες κάλτσες που συμβόλιζαν τη φτώχεια πολλών μαύρων Αμερικανών. Στα χέρια τους φορούσαν μαύρα γάντια. Ο Σμιθ ύψωσε το δεξί του χέρι κι ο Κάρλος το αριστερό, επειδή μοιράστηκαν το μοναδικό ζευγάρι γάντια που είχαν μαζί τους. Στο στήθος τους είχαν κονκάρδα για τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Ο δε Πίτερ Νόρμαν, όχι μόνο σεβάστηκε το σκοπό της διαμαρτυρίας των δύο έγχρωμων Αμερικανών αθλητών, αλλά εξέφρασε δημόσια τη συμπαράστασή του, φορώντας και ο ίδιος την κονκάρδα. Κατά την απονομή των μεταλλίων και την ανάκρουση του Εθνικού ύμνου των ΗΠΑ, οι Σμιθ και Κάρλος χαμήλωσαν το κεφάλι και ύψωσαν τις μαυροφορεμένες γροθιές τους! Αυτή η εικόνα έκανε το γύρο του κόσμου.
Τα όσα ακολούθησαν ήταν αναμενόμενα: Η Διεθνής Ολυμπιακή Επιτροπή έκρινε ότι η χειρονομία παραβίαζε την πολιτική ουδετερότητα των Αγώνων. Ο Σμιθ και ο Κάρλος αποβλήθηκαν από την Ολυμπιακή ομάδα των ΗΠΑ και απομακρύνθηκαν από το Ολυμπιακό χωριό, χωρίς όμως να τούς αφαιρεθούν τα μετάλλιά τους. Όταν όμως επέστρεψαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, αντιμετώπισαν έντονες επικρίσεις, απειλές και δυσκολίες στην επαγγελματική και προσωπική τους ζωή.
Ο Νόρμαν δεν αποβλήθηκε από την Ολυμπιακή ομάδα της Αυστραλίας. Μετά την επιστροφή του όμως στην Αυστραλία, τού ασκήθηκε έντονη κριτική για τη συμπαράστασή του στους Σμιθ και Κάρλος και τέθηκε στο αθλητικό περιθώριο. Παρά το γεγονός ότι παρέμενε ο κορυφαίος Αυστραλός δρομέας στα 200 μέτρα, αποκλείστηκε από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1972 στο Μόναχο, παρότι είχε πετύχει τα όρια πρόκρισης. Ιδιαίτερα πικρή ήταν η στάση της χώρας του απέναντι του και το 2000 στους Ολυμπιακούς Αγώνες στο Σίδνεϊ, όταν δεν προσκλήθηκε επίσημα από τους διοργανωτές. Αρκετά χρόνια μετά ήρθε η δικαίωση της Ιστορίας.
Το 2005, το Πανεπιστήμιο του Σαν Χοσέ, εκεί όπου είχαν σπουδάσει οι Σμιθ και Κάρλος, δημιούργησε ένα εντυπωσιακό γλυπτό που απεικονίζει τη σκηνή της απονομής και της διαμαρτυρίας. Η θέση του Πίτερ Νόρμαν στο βάθρο παραμένει σκόπιμα κενή, για να μπορούν να σταθούν εκεί οι επισκέπτες και να γίνουν μέρος του συμβολισμού. Ο Νόρμαν ταξίδεψε από την Αυστραλία στην Καλιφόρνια για να συναντήσει τους φίλους του και να παραστεί στα αποκαλυπτήρια του γλυπτού.
Ένα χρόνο αργότερα, στις 3 Οκτωβρίου 2006, ο Νόρμαν άφησε την τελευταία του πνοή στη Μελβούρνη, σε ηλικία 64 ετών. Ο Σμιθ και ο Κάρλος ταξίδεψαν στην Αυστραλία για την κηδεία του. Εκφώνησαν επικήδειους και κράτησαν το φέρετρό του, σαν ένδειξη σεβασμού και βαθιάς φιλίας. Ένας συναισθηματικά φορτισμένος και συγκινητικός φόρος τιμής στον άνθρωπο που στάθηκε δίπλα τους, όταν οι περισσότεροι είχαν επιλέξει την απαξίωση και τη σιωπή. Έξι χρόνια αργότερα, τον Οκτώβριο του 2012, η Βουλή της Αυστραλίας ενέκρινε ομόφωνα ψήφισμα, και ζήτησε επίσημα συγγνώμη από το Νόρμαν για τη μεταχείριση που υπέστη μετά το Μεξικό. Μία καθυστερημένη αλλά σημαντική ηθική δικαίωση.
Και, στις 9 Οκτωβρίου 2019, την ημέρα που καθιερώθηκε ως η δική του ημέρα, έγιναν τα αποκαλυπτήρια του αγάλματός του στο Πάρκο Άλμπερτ στη Μελβούρνη, την πόλη όπου γεννήθηκε και μεγάλωσε. Το 2008 έκανε πρεμιέρα το SALUTE. Ένα Αυστραλιανό ντοκιμαντέρ, σε σκηνοθεσία του Ματ Νόρμαν, συγγενή του Πίτερ. Ένα υπέροχο φιλμ που ανατρέχει σε μία από τις πλέον συμβολικές στιγμές στην Ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων και εστιάζει ιδιαίτερα στην ιστορία του Πίτερ Νόρμαν και στις συνέπειες που είχε για τη ζωή του η επιλογή του να σταθεί αλληλέγγυος στους δύο Αμερικάνους συναθλητές του.
Μέσα από αρχειακό υλικό, μαρτυρίες και συνεντεύξεις, η ταινία αναδεικνύει το τι συνέβη μετά τη στιγμή που έσβησαν τα φώτα των αγώνων και υπενθυμίζει ότι μία Ολυμπιακή απονομή μπορεί να ξεπεράσει τα όρια του αθλητισμού και να γίνει παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μπορεί να συναντήσει την πολιτική και κοινωνική Ιστορία.
Σήμερα, 58 χρόνια αργότερα, η εικόνα των τριών αθλητών στο βάθρο αποτελεί ένα από τα πλέον αναγνωρίσιμα σύμβολα στην Ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων. Μάς θυμίζει πως ο αθλητισμός έγινε φωνή υπέρ της ελευθερίας, της ισότητας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η απονομή των μεταλλίων στα 200 μέτρα της Ολυμπιάδας του 1968 στο Μεξικό, δεν ήταν μόνο μία τυπική στιγμή του στίβου. Ήταν η απόδειξη ότι μία σιωπηλή χειρονομία μπορεί να έχει μεγαλύτερη δύναμη από χιλιάδες λέξεις.
Η εικόνα παραμένει ζωντανή και άφθαρτη στο χρόνο.
Τρείς αθλητές στο βάθρο. Ένας Εθνικός ύμνος. Δύο υψωμένες γροθιές και ένας τρίτος άνθρωπος που επέλεξε να σταθεί δίπλα τους. Η εικόνα αυτή κράτησε λίγα λεπτά.
Η ιστορία της όμως συνεχίζεται!
Ο Τόμι Σμιθ κι ο Τζον Κάρλος ζουν στην Αμερική. Είναι 82 και 81 ετών αντίστοιχα.
Αριστείδης Ουντράκης.
Πηγή:tvxs.gr
