Η εκτέλεσή των «200 της Καισαριανής» παραμένει ανεξίτηλη στη μνήμη των Ελλήνων -Πρόσφατα ήρθαν στο φως ντοκουμέντα που προσφέρουν εικόνα σε μία από τις πιο μαύρες σελίδες στην ιστορία της χώρας.
Την Πρωτομαγιά του 1944, στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, γράφτηκε μία από τις πιο μαύρες και αιματηρές σελίδες της πρόσφατης ελληνικής ιστορίας. Οι ναζιστικές δυνάμεις της Κατοχής εκτέλεσαν 200 κομμουνιστές πολιτικούς κρατούμενους ως αντίποινα για τη δολοφονία του Γερμανού υποστράτηγου Φραντς Κρεχ και της συνοδείας του από δυνάμεις του ΕΛΑΣ, στους Μολάους Λακωνίας.
Οι 200 κομμουνιστές επιλέχθηκαν από το στρατόπεδο του Χαϊδαρίου, όπου βρίσκονταν κυρίως παλαιοί κρατούμενοι, από την περίοδο διακυβέρνησης του δικτάτορα, Ιωάννη Μεταξά. Τα ξημερώματα της 1ης Μαΐου, μεταφέρθηκαν μέσα σε γερμανικά φορτηγά στο Σκοπευτήριο Καισαριανής, όπου εκτελέστηκαν σε ομάδες των 20 ατόμων.
Η εκτέλεσή τους παραμένει ανεξίτηλη στη μνήμη των Ελλήνων, παρά το γεγονός ότι μέχρι πρότινος δεν υπήρχαν φωτογραφικά ντοκουμέντα που να «ρίχνουν φως» στη σκοτεινή αυτή ημέρα. Ποιοι ήταν, όμως, οι «200 της Καισαριανής» που έπεσαν νεκροί ως ήρωες της Κατοχής από τα πυρά των ναζί;
Οι 157 Ακροναυπλιώτες
Σύμφωνα με τον ιστορικό, Μενέλαο Χαραλαμπίδη, οι 157 από τους 200 που εκτελέστηκαν ήταν Ακροναυπλιώτες, πολιτικοί κρατούμενοι της δικτατορίας Μεταξά, οι οποίοι με την κήρυξη του πολέμου από την Ιταλία ζήτησαν να μπουν στο μέτωπο για την υπεράσπιση της πατρίδας. Όμως η κυβέρνηση όχι μόνο τους το αρνήθηκε, θεωρώντας τους κομμουνιστές «εσωτερικό εχθρό», αλλά αντίθετα μετά την έλευση των Ναζί, τους παρέδωσαν στις κατοχικές δυνάμεις.
Σύμφωνα με τον ίδιο, από τους 157 Ακροναυπλιώτες που εκτελέστηκαν στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής την 1η Μαΐου του 1944, 3 ήταν αρχειομαρξιστές και 4 τροτσκιστές.
Επιπλέον, μεταξύ των εκτελεσθέντες της Πρωτομαγιάς του 1944 υπήρχαν και τουλάχιστον 22 μέλη του ΕΑΜ, τα οποία είχαν συλληφθεί κατά τη διάρκεια της Κατοχής από την Ελληνική Χωροφυλακή, η οποία με τη σειρά της τα παρέδωσε στους Γερμανούς προς εκτέλεση.
Ο συγγραφέας Βασίλης Μπαρτζιώτας στο βιβλίο του «Κι άστραψε φως η Ακροναυπλία», αναφέρεται σε «120 παλικάρια Ακροναυπλιώτες», και καθώς το ελληνικό κράτος κρατά κλειστά τα επίσημα αρχεία, αρκετές πληροφορίες για τους εκτελεσθέντες παραμένουν ασαφείς.
Η ηρωική στάση του Ναπολέοντα Σουκατζίδη
Ανάμεσα στους Ακροναυπλιώτες βρισκόταν και ο Ναπολέων Σουκατζίδης, του οποίου η στάση παραμένει στην ιστορία ως ένα παράδειγμα ήθους και ηρωισμού.
Ο Ναπολέων Σουκατζίδης γνώριζε γερμανικά και ο Γερμανός διοικητής του στρατοπέδου του τον χρησιμοποιούσε ως διερμηνέα. Ως εκ τούτου, του χάρισε τη ζωή, αλλά θα έπρεπε να πεθάνει κάποιος άλλος στη θέση του. Μη μπορώντας να δεχτεί κάτι τέτοιο, ο Σουκατζίδης αποφάσισε να εκτελεστεί μαζί με τους υπόλοιπους.
Αντίστοιχα, ένας άλλος σύντροφός του, ο Αντώνης Βαρθολομαίος, που εκτελούσε χρέη στρατοπεδάρχη, αρνήθηκε να εκτελεστεί κάποιος άλλος αντί για εκείνον και μαζί με τους υπόλοιπους 199 «πότισε» με το αίμα του τα χώματα του Σκοπευτηρίου.
Τα αντίποινα για τη δολοφονία του Κρεχ δεν σταμάτησαν στους 200
Αν και τόσο το ΕΑΜ, όσο και οι σύζυγοι των πολιτικών κρατουμένων, έκαναν τα πάντα για να ματαιωθεί η εκτέλεση, οι Γερμανοί ήταν ανένδοτοι.
Μετά τη δολοφονία του Κρεχ, η εφημερίδα «Η Καθημερινή» στις 30 Απριλίου 1944, δημοσίευσε την εξής ανακοίνωση των κατοχικών δυνάμεων:
«Την 27ην Απριλίου 1944 κομμουνιστικαί συμμορίαι παρά τους Μολάους κατόπιν μιας εξ ενέδρας επιθέσεως εδολοφόνησαν ανάνδρως έναν Γερμανόν Στρατηγόν και τρεις συνοδούς του. Πολλοί Γερμανοί στρατιώται ετραυματίστησαν. Ως αντίποινα διατάχτηκε:
Ο τυφεκισμός 200 Κομμουνιστών την 1.5.1944. Ο τυφεκισμός όλων των ανδρών τους οποίους θα συναντήσουν τα γερμανικά στρατεύματα επί της οδού Μολάων προς Σπάρτην έξωθεν των χωρίων. Υπό την εντύπωσιν κακουργήματος τούτου Έλληνες εθελονταί εφόνευσαν αυτοβούλως 100 άλλους κομμουνιστάς.
Ο Στρατιωτικός Διοικητής Ελλάδος»
Νωρίς το πρωί της Πρωτομαγιάς, μετά το προσκλητήριο, εκφωνήθηκε ο κατάλογος των μελλοθάνατων που είχε συνταχθεί στα γραφεία των Ες Ες και της Ειδικής Ασφάλειας στην οδό Μέρλιν.Στη συνέχεια οι 200 μεταφέρθηκαν στο σκοπευτήριο Καισαριανής με δέκα φορτηγά.
Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, έγραφαν σημειώματα και τα πετούσαν στο δρόμο και οι περαστικοί τα μάζεψαν και τα μετέφεραν στις οικογένειές τους. «Καλύτερα να πεθάνει κανείς στον αγώνα για τη λευτεριά παρά να ζει σκλάβος», έγραψε ο Νίκος Μαριακάκης, γεωπόνος από τα Χανιά, σύμφωνα με τη «Μηχανή του Χρόνου».
Οι «200 της Καισαριανής» εκτελέστηκαν σε ομάδες των 20. Ο Ναπολέων Σουκατζίδης μπήκε στην τελευταία εικοσάδα για να επιτελέσει μέχρι τέλους τον ρόλο του μεταφραστή. Όταν οι πρώτοι 20 στήθηκαν στον τοίχο, ο Γερμανός αξιωματικός ρώτησε τον Σουκατζίδη αν είχαν κάτι να πουν. Οι κομμουνιστές φώναξαν: «Ζήτω η Ελλάδα. Ζήτω η Λευτεριά», προτού πέσουν νεκροί.
Μέχρι τις 10 το πρωί της Πρωτομαγιάς, και οι 200 μαχητές της αντίστασης είχαν πέσει νεκροί.
Ωστόσο, τα «αντίποινα» για τη δολοφονία του υποστράτηγου Φραντς Κρεχ δεν σταμάτησαν εκεί.
Οι ναζί εκτέλεσαν – έπειτα από διαταγή του συνταγματάρχη Διονύσιου Παπαδόγκονα, επικεφαλής των Ταγμάτων Ασφαλείας στην Πελοπόννησο – άλλους 100 κομμουνιστές. Συνεπώς, 300 άνθρωποι έπεσαν νεκροί από γερμανικά πυρά για τη δολοφονία του Κρεχ.
Οι φωτογραφίες που δίνουν «σάρκα και οστά» στην ιστορία
Όπως προαναφέραμε, μέχρι πρόσφατα δεν υπήρχαν φωτογραφίες από την εκτέλεση των 200 κομμουνιστών στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής.
Ωστόσο, αυτό άλλαξε το Σάββατο 14 Φεβρουαρίου, όταν ο ιστορικός Ιάσονας Χανδρινός δημοσίευσε στα social media 8 φωτογραφίες από την αιματηρή αυτή ημέρα, τις οποίες βρήκε από έναν πωλητή από το Βέλγιο, ο οποίος τις έβγαλε για δημοπρασία στο ebay. Οι εικόνες φέρονται να προέρχονται από το προσωπικό άλμπουμ του Γερμανού υπολοχαγού Χέρμαν Χόϊερ, ο οποίος υπηρετούσε στη Μαλακάσα.
Μέσα σε μερικές λήψεις συμπυκνώνεται όλο το δράμα και ο ηρωισμός στο μεγαλύτερο έγκλημα της ναζιστικής κατοχής στην Ελλάδα.
Η δημοπρασία διακόπηκε τη Δευτέρα από τον ίδιο τον πωλητή, ενώ αναμένεται η επιστημονική τεκμηρίωση των φωτογραφιών. Παράλληλα, το υπουργείο Πολιτισμού έχει εκκινήσει τη διαδικασία για την απόκτηση των φωτογραφιών από το ελληνικό κράτος, εφόσον είναι γνήσιες, ως μοναδικά τεκμήρια ιστορίας και πολιτισμού.
Οι πρώτες ταυτοποιήσεις
Στη φωτογραφία όπου οι άνδρες οδηγούνται στο απόσπασμα, ο ψηλός άνδρας με το λευκό πουκάμισο, δεύτερος στη διάταξη, είναι ο Βασίλειος Παπαδήμας, ο μεγάλος αδελφός του γνωστού εκδότη και αντιστασιακού, Δημήτρη Παπαδήμα, ο οποίος απεβίωσε το 2016.
Ο Βασίλης γεννήθηκε στην Πύλο το 1909 και εργαζόταν στο εργοστάσιο της Ανώνυμης Εταιρείας Οινοπνευματοποιίας στη Γιάλοβα Μεσσηνίας. Πολέμησε στο αλβανικό μέτωπο.
Στις 6 Αυγούστου 1941, συνελήφθη από Ιταλούς καραμπινιέρους και Έλληνες χωροφύλακες με βάση καταστάσεις ονομάτων που είχε παραδώσει η ελληνική κυβέρνηση στους κατακτητές. Μεταφέρθηκε στο στρατόπεδο του Ναυπλίου και στη συνέχεια της Λάρισας και εκτελέστηκε στην Καισαριανή.
Η μητέρα του Βασίλη πέθανε από εγκεφαλικό 40 μέρες μετά την εκτέλεση του γιου της. Παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον πως και ο εκδότης Δημήτρης Παπαδήμας, που έφηβος ακόμη εντάχθηκε στην Αντίσταση, παραλίγο να είναι στους ανθρώπους προς εκτέλεση στην Καισαριανή, ενώ στη συνέχεια εξορίστηκε στη Μακρόνησο.
Σύμφωνα με το ΚΚΕ, από την μέχρι τώρα έρευνα προκύπτει ότι πολύ πιθανά στην ίδια φωτογραφία, φορώντας μαύρο κοστούμι, απεικονίζεται ο Δημήτρης Παπαδόπουλος.
Ο Δημήτρης Παπαδόπουλος καταγόταν από τον Πόντο και ήταν τους παλιότερους και καλύτερους αγωνιστές οικοδόμους. Πήρε μέρος στο συνδικαλιστικό κίνημα μόλις ήρθε σαν πρόσφυγας στην Ελλάδα το 1922-1924. Το 1928 βγήκε στη διοίκηση της Βιομ. Ένωσης Οικοδόμων, για να ανέβει σε λίγο στην Εκτελεστική Επιτροπή της Ομοσπονδίας Οικοδόμων και να γίνει Γενικός Γραμματέας της.
Στα χρόνια αυτά 1928-1936 οργανώνει και καθοδήγησε τους αγώνες των εργατών Οικοδόμων, για τους οποίους φυλακίστηκε και εξορίστηκε. Το 1936 όντας Γραμματέας της Πανελληνίου Ομοσπονδίας Οικοδόμων συνελήφθη από τη μοναρχοφασιστική διχτατορία της 4ης Αυγούστου και εξορίστηκε στην Ακροναυπλία. Το 1941 παραδόθηκε απ’ στους Γερμανούς και μεταφέρθηκε έτσι στο Χαϊδάρι.
Το πρώτο νέο παιδί, που χαμογελά σε μία άλλη φωτογραφία, είναι η Ηλίας Ρίζος, ένα παιδί που εργαζόταν σε μικρή βιοτεχνία παραγωγής ζυμαρικών, κουλουριών και ψωμιού στη Λαμία, στην περιοχή του Αγίου Λουκά (Κλαραίικα).
Όταν εισέβαλαν οι Ιταλοί στην πόλη, οι Έλληνες συνεργάτες τον παρέδωσαν και τον πήγαν αρχικά στις φυλακές Λαμίας (στο σημερινό Ορφανοτροφείο Αρρένων) και κατόπιν στο Χαϊδάρι. Τα αδέλφια του, Αποστόλης και Βασιλική, είχαν επίσης αντιστασιακή δράση και προσέκειντο στο ΚΚΕ.
Πηγή:rosa.gr
